Noorwegen - Zweden - Finland; Het 'Oostenrijk-effect'

De onverwacht grote, bijna tweederde, meerderheid waarmee de Oostenrijkers zich vorige week zondag uitspraken voor toetreding van hun land tot de Europese Unie heeft het Europese gewenningsproces in Finland, Zweden en Noorwegen een impuls gegeven. De grote Noordse partijen die van oordeel zijn dat toetreding moet, zijn dit weekeinde de confrontatie met hun kiezers aangegaan.

In Finland heeft de regering van premier Esko Aho een belangrijke drempel genomen. Door zijn lot als premier en partijleider aan toetreding te verbinden slaagde hij erin het congres van zijn Centrumpartij, die haar wortels heeft op het Euro-vijandige Finse platteland, over de streep te trekken. Zelfs zijn voornaamste tegenstander in de partij, oud-minister van buitenlandse zaken en verslagen presidentskandidaat Paavo Väyrynen, die zich nu politiek tracht te profileren door verzet tegen toetreding, moest toegeven dat de trein naar Europa is vertrokken en dat die waarschijnlijk niet meer is te stoppen.

De meerderheid van de grote Finse politieke partijen is voorstander van toetreding. Sociaal-democraten, Conservatieven en de Zweedse Volkspartij zijn helemaal voor. Alleen Groenen, communisten, een deel de Centrumpartij en de kleine Christelijke Unie zijn tegen. Die laatste partij besloot vanmorgen daarom uit de centrum-rechtse coalitie te stappen. Volgens een laatste opiniepeiling zou 47 procent van de Finnen toetreding steunen, is 32 procent tegen en heeft 21 procent zich nog geen definitief oordeel gevormd. De kans dat de Finnen bij het referendum op 16 oktober in meerderheid voor toetreding stemmen is dan ook groot.

In Zweden, waar de meerderheid van de bevolking nog altijd tegen toetreding is, hoopt men dat een positieve uitslag in Finland een gunstig effect zal hebben op de houding tegenover Europa. De Zweden gaan pas op 13 november naar de stembus, zodat de Finse uitslag goed kan bezinken. De Zweedse sociaal-democraten, die volgens de laatste peilingen een goede kans maken de centrum-rechtse coalitie bij de algemene verkiezingen in september te verslaan, hebben zich het afgelopen weekeinde ook uitgesproken voor toetreding. Tijdens een speciaal Europa-congres sprak de partij zich gisteren met 232 tegen 103 stemmen uit voor Europa. Die uitslag is een politiek succes voor de sociaal-democratische leider Ingvar Carlsson, aangezien van de sociaal-democratische kiezers slechts 23 procent voor toetreding tot de EU is. Van de Zweedse bevolking als geheel is 43 procent nog altijd tegen toetreding, 31 procent is voor en 26 procent nog onbeslist. Alle grote politieke partijen scharen zich nu achter de campagne voor toetreding en de hoop is dat dit ertoe zal leiden dat de cijfers uiteindelijk in de richting van Europa zullen kunnen worden bijgesteld.

De Noren zijn traditioneel het meest afhoudend als het om Europa gaat. Ook in dat land hebben de op dit punt verdeelde sociaal-democraten van premier Gro Harlem Brundtland zich dit weekeinde met 197 tegen 93 stemmen uitgesproken voor een 'ja' in het referendum dat op 27 en 28 november over toetreding. Momenteel is een flinke meerderheid van de Noren tegen. De campagne belooft fel te worden, doordat voor- en tegenstanders zich diep hebben ingegraven en zich voorbereid hebben op een harde confrontatie. De hoop van veel politici in Oslo is dat een positieve uitslag in Finland en het buurland Zweden de Noren alsnog over de streep zal trekken, maar dat is lang niet zeker. In 1972 haalde een voorstel voor teotreding tot de EG het net niet. En volgens de laatste peiling zegt ook na een Fins en een Zweeds 'ja' de meerderheid van de Noren nog altijd 'nee'. Volgens de laatste peilingen zal maar 35 procent voor Europa stemmen, 44 procent tegen en heeft 21 procent nog geen oordeel voor het geval de twee Noorse buurlanden wel besluiten tot de Europese Unie toe te treden. Als Zweden en/of Finnen onverhoopt uit de boot zouden vallen, dan is een Noors 'nee' zeker.

Onzekere factor blijft het feit dat Noordse kiezers weinig neiging hebben om blindelings te volgen waar hun partijen de weg wijzen. Het eerste Deense 'nee' tegen het Verdrag van Maastricht was wat dat betreft veelzeggend.