Collega's bij OM zien complot tegen topman Gonsalves

ROTTERDAM, 20 JUNI. Sommige collega's bij het openbaar ministerie schetsen al het beeld van een sinister complot dat de Bossche procureur-generaal R. A. (Rolf) Gonsalves ten val moet brengen. Het door de VPRO-radio vrijdag openbaar gemaakte dossier over vermeende gevallen van doodslag en brandstichtingen gepleegd door Gonsalves mag dan een nieuw licht werpen op diens verleden als bestuursambtenaar op Nieuw-Guinea, het zegt volgens hen vooral veel over de verziekte sfeer en de verhoudingen binnen het justitie- en politie-apparaat.

“Na de IRT-affaire is het gezag over het justitie-apparaat niet echt hersteld. Het openbaar ministerie is in zijn huidige vorm een apparaat in ontbinding”, zegt een ervaren officier van justitie. “Dat geeft ruimte voor allerlei kattekwaad, zoals het lekken van stukken.”

De voormalige baas van Gonsalves op Nieuw-Guinea, C. Lagerberg, heeft dit weekeinde gezegd dat topmensen uit de wereld van politie en justitie bezig zijn een van de vijf hoogste vertegenwoordigers van het openbaar ministerie beentje te lichten. Lagerberg wees in de richting van de Amsterdamse politie, die niet zou willen dat Gonsalves de baas wordt over hun Interregionale rechercheteam.

De aanhangers van de complottheorie herinneren eraan dat de 'onthullingen' over het verleden van Gonsalves in hun ogen nauwelijks nieuw zijn. “Drie Papoea's werden door kogels gedood”, opende het Algemeen Dagblad op 19 november 1960 dat als grootste nieuws een onderzoek naar controleur Gonsalves aankondigde. Uiteindelijk is Gonsalves in Nederland onderscheiden omdat hij moedig gedrag had getoond bij het neerslaan van een opstand in de Baliem-vallei. 'Gun Salvo', luidde hierdoor de bijnaam van Gonsalves die tegenover zijn collega's graag vertelde over het ruige leven in Hollandia.

Navraag leert dat het zeer de vraag is of Gonsalves slachtoffer is van een geregisseerde mediacampagne. De VPRO belooft vrijdag te onthullen dat destijds een grote doofpot is gebruikt om het dossier Gonsalves te laten verdwijnen. Als de omroep dat aannemelijk kan maken, lijken de dagen van de Bossche PG definitief geteld. Collega's van Gonsalves houden er rekening mee dat de 62-jarige procureur-generaal, die de laatste jaren tobt met zijn gezondheid, onthullingen over een doofpot niet zal afwachten en nog voor het einde van deze week opstapt.

Pag.3: Weinig steun bij OM voor Gonsalves

De samenzwering, die naar verluidt ook volgens Gonsalves zelf tegen hem aan de gang is, is er volgens zijn collega's op gericht te voorkomen dat hij alle zeggenschap krijgt over de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit. De op schrift gestelde vertrouwelijke plannen die Gonsalves voor zijn collega PG's begin deze maand hierover had opgesteld en die hem een grotere rol toebedeelden, lekten ook uit nog voordat ze onderling waren besproken. Het bleek een effectieve actie om Gonsalves te dwarsbomen. De net tot minister van justitie gepromoveerde Kosto liet weten dat een nieuwe taakverdeling tussen de top van het OM een zaak is van het volgende kabinet.

Complot of niet, feit is dat Gonsalves onder zijn collega's weinig populariteit geniet. Hij wordt gezien als de aanvoerder van de crime fighters binnen het openbaar ministerie die op weinig bijval kunnnen rekenen van de, in de meerderheid zijnde, meer rechtstatelijk ingestelde magistraten. Daar komt bij dat Gonsalves een zeer dominante, volgens sommigen arrogante persoonlijkheid is. Hij dankt er zijn andere bijnaam aan: God Zelfus.

Toch zijn er ook veel redenen om aan te nemen dat er helemaal geen doelbewuste actie ter beschadiging van Gonsalves wordt uitgevoerd. Zo mag de Amsterdamse politie weliswaar de schijn hebben gewekt verantwoordelijk te zijn voor het lekken van zeer geheime informatie uit het eigen IRT-onderzoek, niet goed valt in te zien hoe de Amsterdamse politie bijvoorbeeld het lekken kan hebben georganiseerd van de dagboekaantekeningen van de procureur-generaal Von Meyenfeldt die de strafzaak Gonsalves destijds onderzocht. De VPRO beschikte over die aantekeningen.

Een van de makers van de VPRO-documentaire, H. Simonse, zegt dat justitie of politie “op geen enkele manier” hebben meegewerkt aan het verzamelen van het materiaal voor de documentaire. Simonse zegt door de zoon van iemand die zich destijds door Gonsalves benadeeld heeft gevoeld op het spoor van deze zaak te zijn gezet. Een rondgang langs andere betrokkenen en nabestaanden zou uiteindelijk een dossier van enige honderden pagina's hebben opgeleverd.

Een woordvoerder van het ministerie van justitie wist vrijdag al kort na de radio-uitzending te verzekeren dat het om oud nieuws ging. Het departement wees erop dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad, mr G.E. Langemeijer, in 1962 in de onderzoeksgegevens over het gedrag van Gonsalves “geen beletsel” heeft gezien om hem een loopbaan bij het openbaar ministerie te gunnen. “En Langemeijer was een zeer gerespecteerd jurist”, voegde de woordvoerder eraan toe.

Maar de vraag is of Langemeijer destijds het hele dossier Gonsalves heeft kunnen betrekken in zijn oordeelsvorming. Helemaal zeker van haar zaak is het departement van justitie kennelijk niet. Minister Kosto zei “geschokt” te zijn over de volgens zijn eigen woordvoerder al bekende feiten. Kosto heeft Gonsalves laten terugkeren van vakantie en wil morgen van de procureur-generaal nadere uitleg. Gonsalves zal pas na dit onderhoud publiekelijk reageren op de aantijgingen.