Kroonprins

Dat Anand in de kwalificatiematches van de PCA in New York overtuigend van Romanisjin zou winnen en dat Short-Gulko en Adams-Tiviakov erg spannend zouden zijn, dat lag in de lijn van de verwachtingen, maar dat Vladimir Kramnik in slechts zes partijen met 4,5-1,5 door Gata Kamsky werd uitgeschakeld, dat was een daverende verrassing.

In de Volkskrant schreef Gert Ligterink dat Kasparov aan Kramnik de kus des doods had gegeven door hem de talentvolste van de wereldkampioenskandidaten te noemen. Dat kan waar zijn. Het was misschien niet goed voor een jongen van achttien dat de grote baas hem persoonlijk tot kroonprins uitriep. Maar wat had Kasparov anders moeten zeggen? Hij zei wat bijna iedereen in de schaakwereld dacht. Zo jong en zo sterk was Kramnik. De derde speler van de wereld, achter Kasparov en Karpov. Op de laatste ranglijst was hij dan wel gepasseerd door Sjirov, maar dat nam niemand serieus, want Sjirov is te wisselvallig en had zich noch bij de FIDE noch bij de PCA voor de kandidatenmatches geplaatst. Kramnik speelde in beide cycli en de afgelopen jaren had hij zich ondanks zijn jeugdige leeftijd een rijp kampioen getoond, een meester op alle wapenen, zowel in het rustige positiespel als in het scherpe tactische gevecht. En nu verloor hij tegen Kamsky drie van de zes partijen en hij won er geen een, en je kan niet eens zeggen dat Kamsky het geluk aan zijn kant had. Alle lof voor Kamsky, die indrukwekkend speelde, vindingrijk en taai in de verdediging, doortastend in de aanval. Hij lijkt steeds sterker te worden en zijn vader Rustam, die vroeger nog wel eens dreigde om een potje te knokken met iedereen die hij als een concurrent van zijn zoon beschouwde, is verstandiger geworden en houdt zich nu op de achtergrond. Het gaat goed met de Kamsky's. Maar met Kramnik moet iets mis zijn geweest.

De eerste partij verloor hij op een onbegrijpelijke manier. Hij was op eigen terrein, de scherpe Botwinnik-variant van de half-slavische opening, die hij op zijn duimpje kent. Kamsky speelde heel mooi, met een dame-offer, gevolgd door een stukoffer. Maar al die schoonheid was al jaren bekend, het staat in de boeken, Kamsky hoefde niets zelf te bedenken. Een zet nadat ze de openingstheorie verlaten hadden, was Kramnik misschien al verloren. Wat heeft hij gedacht? Ik sta voor een raadsel. Waarschijnlijk is hij tijdens zijn voorbereiding in het doolhof van zijn computerdatabank, die de topspelers iedere week met honderden partijen aanvullen, de weg kwijt geraakt.

Wit Kamsky-zwart Kramnik, eerste partij

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. Pg1-f3 e7-e6 5. Lc1-g5 d5xc4 6. e2-e4 Dapper van Kamsky, hij zoekt de expert op diens eigen terrein op. 6...b7-b5 7. e4-e5 h7-h6 8. Lg5-h4 g7-g5 9. Pf3xg5 h6xg5 10. Lh4xg5 Pb8-d7 11. e5xf6 Lc8-b7 12. g2-g3 c6-c5 13. d4-d5 Dd8-b6 De oude hoofdvariant. Tegenwoordig zoekt men het vaker in 13...Pxf6, 13...Pe5 of 13...Lh6 14. Lf1-g2 0-0-0 15. 0-0 b5-b4 16. Pc3-a4 Db6-b5 17. a2-a3 Pd7-e5 17...Pb8 kan op een andere manier tot dezelfde stelling leiden. 18. a3xb4 c5xb4 19. Dd1-d4 Pe5-c6 20. d5xc6 Een mooi dameoffer, maar niet zo moeilijk te vinden, en het werd al in 1990 gespeeld. 20...Td8xd4 21. c6xb7+ Kc8-c7 Met 21...Kb8 zijn ook slechte ervaringen opgedaan. 22. Lg5-e3 e6-e5 23. Pa4-c3 Weer fraai, maar ook dit is al lang bekend. 23...b4xc3 24. b2xc3 Lf8-c5 In Salov-Illescas, Madrid 1993, verloor zwart snel na 24...Td6 25. Tab1. Salov gaf toen aan dat zwart zich met 24...Lc5 wat langer op de been had kunnen houden.

DIAGRAM 1

25. c3xd4 Tot hier was alles openingstheorie en al wordt het nog erg spannend, zwart staat slecht. Salovs analyse ging verder met 25. Tfb1 Td1+ 26. Txd1 Lxe3 27. fxe3, met duidelijk voordeel voor wit. Had Kramnik hier een verbetering bedacht? Moeilijk te geloven, en al was het zo, Kamsky's eerste zelfbedachte zet, gewoon een toren nemen, kan moeilijk als een schokkend nieuwtje worden beschouwd. 25...Lc5xd4 26. Tf1-b1 Db5-c5 27. Ta1-a6 Th8-b8 28. Le3-c1 De vrijpion op b7 is geweldig en de zwarte koning komt in een spervuur van witte stukken. 28...c4-c3 29. Lc1-a3 Dc5-c4 30. La3-d6+ Kc7-d7 31. Lg2-c6+ Kd7-e6 32. Lc6-b5 Ld4xf2+ Een wanhoopsoffer. 33. Kg1xf2 Dc4-d4+ 34. Kf2-f1 Dd4-e4 35. Tb1-e1 De4-h1+ 36. Kf1-f2 Dh1xh2+ 37. Kf2-f3 Tb8xb7 38. Ld6xe5+ Tb7-b6 39. Lb5-c4+ Ke6-d7 40. Ta6xa7+ Kd7-c8 41. Ta7-c7+ Zwart gaf op.

In de tweede partij trok Kramnik fel ten aanval om het verlies goed te maken. Het werd een adembenemend gevecht.

Wit Kramnik-zwart Kamsky, tweede partij

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. g2-g3 0-0 5. Lf1-g2 c7-c5 6. 0-0 Pb8-c6 7. d2-d4 c5xd4 8. Pf3xd4 Dd8-e7 9. Pd4-c2 Lb4xc3 10. b2xc3 Tf8-d8 11. Lc1-a3 d7-d6 12. Ta1-b1 De7-c7 13. Pc2-d4 Een pionoffer. Wit krijgt er inderdaad mooie aanvalskansen voor. 13...Pc6xd4 Geen vrees. 14. c3xd4 Dc7xc4 15. Dd1-d2 Dc4-a6 16. Tb1-b3 Ta8-b8 17. e2-e4 Lc8-d7 18. Tf1-e1 Ld7-a4 19. Tb3-f3 Tb8-c8 20. Lg2-f1 La4-b5 21. Lf1-h3 Da6-a4 22. d4-d5 Tc8-c2 23. Dd2-e3 e6xd5 24. e4-e5 Het lijkt veelbelovend voor wit. Na 24...dxe5 kan hij zijn loper via e7 bij de koningsaanval betrekken. Kamsky komt echter met een scherpe en diep berekende tegenactie. 24...d5-d4 25. De3-g5 Tc2-e2

DIAGRAM 2

Een venijnige zet. Na 26. Txe2 Dd1+ gaat wit mat, en zijn toren kan ook niet weg, omdat zwart dan met 26...Txe5 alle problemen de baas wordt. Maar misschien had wit dit alles nog ingecalculeerd. 26. e5xf6 Te2xe1+ 27. Lh3-f1 Te1xf1+ 28. Kg1-g2 Want nu staat wit wel een toren achter, maar zwart staat op mat, en dat is met gewone middelen niet te dekken. Zwart moet het van de tegenaanval hebben en Kamsky heeft haarscherp gezien dat die net op tijd komt. 28...Tf1-g1+! 29. Kg2-h3 Lb5-d7+ 30. Kh3-h4 g7-g6 31. Dg5-h6 d4-d3+ 32. Tf3-f4 Da4xf4+ Dit dameoffer geeft zwart net het tempo dat hij nodig heeft om de aanval over te nemen. 33. Dh6xf4+ Of 33. gxf4 Tg4+ 35. Kh3 Tg5+ en zwart wint 33...Tg1-h1 34. g3-g4 h7-h6 35. Kh4-h3 g6-g5 36. Df4-d4 d3-d2 37. Dd4xd2 Th1-g1 38. f2-f3 Ld7-b5 Wit gaf op, nu heeft zwart een mataanval.

En toen was het gedaan met Kramnik. De derde partij werd een evenwichtige remise, in de vierde moest hij met wit oppassen dat hij niet verloor. In de vijfde offerde Kamsky, die aan een paar remises genoeg had, in de opening twee pionnen, alsof hij de schoonheidsprijs wilde winnen in plaats van zich te kwalificeren voor het wereldkampioenschap. In de zesde had Kramnik met toren en twee pionnen tegen twee stukken waarschijnlijk een tijdlang de beste kansen, maar Kamsky speelde de moeilijke stelling veel beter dan hij en won. In de komende kandidatenmatches van de FIDE, die eind juli in India beginnen, moet Kamsky tegen Anand. Ik dacht dat hij geen kans had, maar na deze match denk ik er anders over.