De Heilige haakjes

HET GAAT OM seksualiteit, het gaat om de toekomstige leefbaarheid van de aarde, het gaat om de rechten van vrouwen. Maar door de opstelling van het Vaticaan dreigt het te ontaarden in een confrontatie over de vraag of de kardinalen iets over voortplanting te zeggen hebben. Het onderwerp is geboortebeperking, inclusief abortus, en het forum is de VN-conferentie over bevolking en ontwikkeling, die half september in Kairo wordt gehouden.

Het belooft een bijeenkomst te worden met alle eigenaardigheden van het VN-circuit: gewichtige delegaties, lobbyisten van geïnstitutionaliseerde actiegroepen, stapels documenten, hoogdravende doelstellingen, een oproep tot meer geld en een slotverklaring van ruim honderd dichtbedrukte pagina's. Over de ontwerptekst van die slotverklaring wordt al tijden vergaderd en de tekst is nagenoeg klaar, met instemming van vrijwel alle 170 landen die in Kairo zullen zijn vertegenwoordigd.

Het Vaticaan, geen lid maar invloedrijk waarnemer van de Verenigde Naties, blokkeert evenwel overeenstemming. Nadat in april in New York onder druk van het Vaticaan al een tekstblokkade was opgeworpen en alles wat naar geboortebeperking verwijst op last van het Vaticaan tussen 'heilige haakjes' is geplaatst, hebben deze week in Rome de kardinalen zich unaniem uitgesproken tegen iedere verwijzing naar abortus en actieve regulering van de voortplanting in het slotdocument van de bevolkingsconferentie. In een diplomatiek offensief, een betere zaak waardig, en met hulp van enkele Latijns-Amerikaanse landen voert het Vaticaan de campagne tegen “het culturele imperialisme” van “abortus op verzoek, seksuele promiscuïteit en vertekende opvattingen over het gezin”.

IN NAAM VAN de christelijke waarden bevindt het Vaticaan zich in het ongebruikelijke gezelschap van de fundamentalistisch-islamitische landen. Terwijl de moslim-fundamentalisten de voorstellen voor de bevolkingsconferentie beschouwen als een bedreiging van de ondergeschikte positie van vrouwen, werpt het Vaticaan zich op als hoeder van de gezinsmoraal. Kon Rome bij vorige bevolkingsconferenties van de VN nog rekenen op steun van de Verenigde Staten als het om verzet tegen abortus ging, de christelijke fundamentalisten zijn nu in de VS minder invloedrijk dan in de jaren van Reagan en Bush. President Clinton heeft het Amerikaanse standpunt omgegooid en de VS steunen weer actief bevolkingsprogramma's.

De komende tien jaar zal de wereldbevolking - nu 5,5 miljard mensen - met één miljard toenemen en 95 procent van die groei concentreert zich in ontwikkelingslanden. In het jaar 2025 zal de wereld naar schatting 8,5 miljard mensen tellen en bij de huidige vooruitzichten zal de wereldbevolking zich pas tegen de 22ste eeuw stabiliseren op ruim elf miljard mensen. De druk op het milieu, de schaarste van middelen, de spiraal van onderontwikkeling, de sociale of etnische spanningen die mede door overbevolking en migratie versterkt worden, zullen toenemen in landen die daartoe bestuurlijk het minst zijn toegerust. Zie de grenzeloze problemen in Afrika.

BEVOLKINGSGROEI heeft directe gevolgen voor ontwikkeling en welzijn van de bevolking. In landen die met succes een programma van gezinsplanning hebben opgezet, hebben kinderen, vrouwen en mannen meer kansen tot ontplooiing dan in landen waar dergelijke programma's ontbreken. Het argument van het Vaticaan dat actieve geboortebeperking de gezinswaarden ondermijnt, is onjuist: in het continent met de hechtste familiebanden, Azië, heeft bevolkingspolitiek het grootste succes - soms, zoals in China, afgedwongen met te rigoureuze methodes. Tolerantie van (mannelijke) promiscuïteit gaat in Latijns Amerika al eeuwen samen met een intens beleefd katholicisme. In Afrika staan de traditionele verwantschapsbanden het meest onder druk en neemt niet alleen de bevolking het hardst toe, maar ook de verspreiding van seksueel overdraagbare ziektes.

CONDOOMS zijn niet langer verboden voor het Vaticaan bij de bestrijding van aids, blijkt uit de ontwerptekst voor de bevolkingsconferentie. Maar het Vaticaan blijft de banvloek uitspreken over iedere vorm van regulering van De Daad en alles wat daarbij komt kijken met betrekking tot voorkoming van de conceptie en de gezondheid van de vrouw. Dat alles behoort tot een levensstijl, die volgens het Vaticaan voortkomt uit een ideologie van verderfelijk individualisme in de VS en Europa. Jonge gezinnen in ontwikkelingslanden mogen best aan geboortespreiding doen, maar zelfstandigheid voor vrouwen waar het gaat om de beschikking over hun reproductieve vermogen, is uitgesloten. Sterker: het moet uitgebannen worden.

DAT IS DE KERN van het Vaticaanse verzet. En daarmee worden de sociale problemen genegeerd die zich - niet alleen in ontwikkelingslanden maar ook in rijke landen - voordoen ten aanzien van alleenstaande moeders, teenager-zwangerschappen en onveilige abortussen. Op de komende VN-conferentie moeten juist de individuele behoeften aan gezondheid en onderwijs, in het bijzonder van vrouwen en meisjes, centraal komen te staan, zoals de allesbehalve radicale Pakistaanse kinderarts mevrouw Nafas Sadik, de uitvoerend directeur van het VN-bevolkingsfonds, in de aanloop naar 'Kairo' voortdurend beklemtoont. Het is nog niet te laat om de 'Heilige haakjes' uit het slotdocument te verwijderen. Het thema bevolkingspolitiek en ontwikkeling omvat meer dan bescherming van gezinswaarden of de verhouding tussen seksualiteit en religie. Het gaat om de overleving van de menselijke familie.