'Zuidelijk front' op de Balkan

De Macedonische klachten over een toename van het aantal 'Servische provocaties' langs de gemeenschappelijke grens wekken bij sommige waarnemers in en buiten ex-Joegoslavië het vermoeden dat Joegoslavië (Servië en Macedonië) zijn aandacht naar het zuiden verlegt, nu het in Bosnië tot een luwen van de strijd is gekomen en de vrede voor de deur staat. In de drie probleemgebieden in het zuiden van ex-Joegoslavië, Macedonië, Kosovo en de Sandzak, bestaat zelfs de vrees voor “een zuidelijk front”.

In Macedonië, dat nog steeds niet onder zijn eigen naam mag bestaan en dat economisch te gronde gaat aan enerzijds het internationale embargo tegen Joegoslavië en anderzijds de Griekse boycot, ziet men het steeds brutaler optreden van de Joegoslavische grenstroepen als een poging, de binnenlandse situatie in Macedonië te destabiliseren. Macedonië gaat een zeer moeilijke periode tegemoet: tussen 21 juni en 5 juli wordt een nieuwe volkstelling gehouden, om vast te stellen hoe groot de Albanese minderheid is. De uitslag van deze volkstelling zal hoe dan ook belangrijke gevolgen hebben voor de binnenlandse stabiliteit van Macedonië. Sterker: de komende maanden zal de binnenlandse vrede in Macedonië dan ook aan een zijden draadje hangen. Het is verre van ondenkbaar, zo redeneert men in Skopje, dat de Serviërs deze mogelijkheid aangrijpen om wat te vissen in troebel water. Joegoslavië heeft de Macedonische onafhankelijkheid nooit erkend en zijn aanspraken op Macedonië - voor veel Serviërs nog steeds het “Zuid-Servië” dat het tot 1945 was - nooit opgegeven.

De berichten uit Skopje sluiten bovendien aan bij alarmerende uitlatingen van de leiders van de Albanezen in Kosovo en die van de moslims in de Sandzak. In beide gebieden is volgens die leiders de laatste weken sprake van een toename van de Servische repressie. In Kosovo, waar de Albanezen negentig procent van de bevolking uitmaken maar waar die overgrote meerderheid al vier jaar lang niets meer te vertellen heeft, werd vorige maand door de Servische gouverneur, Miloš Šimovic, zelfs aangedrongen op een verbod van de enige instantie die nog voor de Albanezen opkomt, de Democratische Liga van Kosovo, wegens “vier jaar van anti-constitutionele en anti-Servische activiteiten”. De leider van de partij van de Albanezen, Ibrahim Rugova, maakt zich volgens Šimovic schuldig aan “het uitnodigen van bezetters” (door te eisen dat er VN-soldaten in Kosovo worden gelegerd). Rugova wordt in de Servische media vaak bestempeld als de zoon van een fascist en als een man die al 25 jaar geleden, toen hij nog een dorpsonderwijzer was, door de CIA is gerecruteerd.

De toename van het aantal repressieve maatregelen tegen de Albanezen in Kosovo wordt door Belgrado gemotiveerd met het argument dat de Albanezen in het buitenland “terroristen” opleiden voor de gewelddadige afscheiding van Kosovo. De Joegoslavische opperbevelhebber, generaal Momcilo Perišic, schatte vorige week het aantal van die “terroristen” op 20.000.

In de Sandzak, het door een moslim-meerderheid bewoonde gebied op de grens van Servië en Montenegro, wordt door woordvoerders van de moslims melding gemaakt van een toename van de 'etnische zuivering' tegen moslims. De Serviërs zouden tienduizenden moslims hebben verdreven met het argument dat ze “moslim-fundamentalisten” zijn die uit zijn op de schepping van een “islamitische transversaal” die reikt van Turkije via Bulgarije, Macedonië, Kosovo en de Sandzak naar Bosnië. Volgens Rasim Ljajic, een van de leider van de Partij van Democratische Actie (SDA), de partij van de moslims in de Sandzak (en Bosnië), proberen de Serviërs de demografische structuur van de Sandzak met geweld te veranderen om die doorlopende 'boog' te doorbreken.

De eerste fase van die campagne is volgens Ljajic voltooid: het grensgebied tussen de Sandzak en Bosnië is grotendeels van moslims gezuiverd en in totaal 70.000 moslims zijn vertrokken. Nu, zo zei hij eergisteren in een vraaggesprek met het persbureau Reuters, zijn ze met een “campagne van terreur, arrestaties, processen en vervolgingen” begonnen aan de tweede fase. De derde fase zal volgens hem bestaan uit de onderdrukking van de moslim-cultuur en de 'gelijkschakeling' van het onderwijs in de Sandzak.

Internationale mensenrechtenorganisaties hebben de uitlatingen van de leiders van de Albanezen in Kosovo en de moslims in Sandzak bevestigd. Het onafhankelijke Montenegrijnse blad Monitor deed in maart al een boekje open over het optreden van de Serviërs in de Sandzak. Het repte van mishandeling van gevangen SDA-activisten met elektrische schokken, afranselingen en uithongering. Harun Hadzic, een vooraanstaand lid van de SDA, werd in de gevangenis van Bijelo Polje gefolterd met elektrische schokken en met knuppels geslagen om hem drie dagen- en nachten lang wakker te houden; in die drie dagen kreeg hij geen voedsel en water en moest hij zich behelpen met water uit de wc-pot.

Met de opening van een 'zuidelijk front' in Macedonië, Kosovo en de Sandzak bereidt Servië zich waarschijnlijk voor op het uitbreken van vrede in Bosnië. Die vrede brengt in Bosnië een internationaal gefiatteerde verdeling in een Servisch en een moslim-Kroatisch deel met zich mee. De moslims van de Sandzak zullen, zo vreest men in Belgrado, niets liever doen dan zich aansluiten bij de moslim-Kroatische federatie in Bosnië.