Joods Nederland missiegebied van rebbe Schneerson

AMSTELVEEN, 17 JUNI. Nederland is missiegebied van de Lubavitcher chassidische joden, wier leider rebbe Menachem M. Schneerson, zaterdag op 92-jarige leeftijd in Brooklyn (New York) is overleden. Dat zegt prof.dr. L.D. Meijers, die begin deze maand bijzonder hoogleraar in de antropologie van het jodendom werd aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Meijers had na de Tweede Wereldoorlog behoefte aan een ander jodendom dan het zo keurige, emotieloze soort dat in Nederland bestond. Hij werd volgeling van rebbe Schneerson in New York. Meijers voelde zich thuis in diens wereld met haar emotionaliteit en zonder al die “uitgekotste heiligheid”. Dertig jaar geleden was hij de allereerste volgeling van Schneerson in Nederland. Op diens wens ging hij culturele antropologie studeren. Meijers publiceerde over de diverse stromingen van chassidisch jodendom. Onder meer 'De revolutie der vromen', zijn dissertatie uit 1989.

Hoe groot de invloed van de overleden Lubavitcher rebbe in Nederland is, kan Meijers moeilijk zeggen. Het zou slechts om een twintigtal gezinnen gaan en in Nederland hebben zij - in tegenstelling tot Antwerpen - geen eigen 'sjoel' (synagoge). En dus ook niet die typisch joodse ruzies die volgens Meijers in de Scheldestad veel voorkomen.

In Amsterdam-Buitenveldert is in 1974 in opdracht van de rebbe uit New York een 'cheider' (orthodoxe joodse school) opgericht. Vijf van de tien orthodoxe rabbijnen die Nederland rijk is, zijn volgelingen van Schneerson. Eén daarvan, Meijers' oudste zoon, is rabbijn in Den Haag. Ook zijn drie andere zonen hebben voor rabbijn gestudeerd en zijn dochter is getrouwd met een man die bij de rabbijnen-hogeschool in Parijs werkt.

Mr.drs. R. Evers, de 'mediarabbijn' van het Israelietisch kerkgenootschap, meent dat er in joods Nederland nogal wat weerstand tegen de Lubavitcher chassidiem bestaat. Niet tegen hun inzet voor de verdieping van het jodendom, maar wel tegen de “buitengewone persoonsverheerlijking” die Schneerson ten deel viel. “Als gewone Hollandse joden houden wij daar niet van”, aldus Evers. Ook dat Schneersons volgelingen voor al hun beslissingen omtrent trouwen, werken en wonen in New York terecht moesten, duidt er volgens hem op hoe afhankelijk zij van hun rebbe zijn.

“Onze rebbe was 'tsaddiek', een rechtvaardige, iemand op het niveau dat hij geen slecht meer kon doen, geen intentie tot kwaad had. Over een bananenschil zou zo iemand niet kunnen uitglijden”, zegt Meijers. “Ik heb heel veel met hem gecorrespondeerd en hem dikwijls gesproken. Vorig jaar oktober was ik voor het laatst bij hem in New York. Hij was toen al heel ernstig ziek en kon niet meer spreken. We hebben elkaar aangekeken en zonder woorden afscheid genomen. Dat hij vorige week overleed, was geen verrassing. Hij had gewoonweg genoeg geleden.”

Volgens Meijers was de rebbe “een heel verheven, charismatische man. Een geleerde, een heel tolerante, typisch Westers liberale man die voor de meest uiteenlopende wissewasjes werd geraadpleegd. Je zou 'm een soort goeroe kunnen noemen, zo iemand als de Dalai Lama. Maar integenstelling tot wat veel volgelingen menen, was hij niet de mosjiach (messias) waar zoveel joden op hopen. Dat heeft hij zo'n vijftien jaar geleden zelf tegen een informant van mij gezegd. Dat het desondanks onder de Lubavitcher chassidiem nog steeds gonst van de geruchten dat hij het wel was, is heel begrijpelijk want de rebbe heeft herhaaldelijk te kennen gegeven dat de messiaanse tijd nabij is.”

Het chassidisme is een wijdverbreide mystieke beweging in het orthodoxe jodendom die in de 18de eeuw in Oost-Europa is ontstaan en sinds de Tweede Wereldoorlog in hoofdzaak in Israel en in de VS is geconcentreerd. Van de Lubavitcher chassidiem die onder elkaar jiddisj spreken en in het algemeen geen aanhangers waren van de zionistische ideologie, woont het overgrote deel in Amerika. De vraag hoe het nu verder zal gaan met deze beweging die - onder meer omdat rebbe Schneerson kinderloos gestorven is - nog geen uitzicht heeft op een nieuwe leider, baart Meijers veel zorgen. Hij is heel bang dat de beweging uit elkaar zal vallen.