IJsmummie verwant aan inwoners N-Europa

AMSTERDAM, 17 JUNI. De ruim 5.000 jaar oude ijsmummie die tweeëneenhalf jaar geleden in het Tirools hooggebergte werd gevonden, is genetisch verwant aan de huidige bewoners van Noord-Europa. Dat blijkt uit DNA-onderzoek aan monsters van de mummie, vandaag gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science.

De 'man uit het ijs' of 'Ötzi', zoals de ijsmummie wel is gedoopt, werd in september 1991 door bergwandelaars gevonden. Door een bijzonder samenstel van omstandigheden (uitdroging, mummificering en snelle conservering in niet-bewegend ijs) is het lichaam, compleet met kleding en wapenrusting, zeer gaaf bewaard gebleven. Ouderdomsbepaling met de C-14 methode wees uit dat de mummie 5.100 tot 5.300 jaar oud is en dus uit de kopertijd dateert.

Onderzoekers van de universiteiten van München, Oxford, Innsbruck en Zürich zijn er in geslaagd om uit de mummie kleine stukjes DNA te extraheren en te analyseren. Het betreft DNA uit monsters van spier-, bind- en botweefsel uit het linkerheupgebied. “Het DNA was behoorlijk afgebroken, maar we hebben bij DNA van deze ouderdom wel erger gezien”, aldus Bryan Sykes van Oxford University, leider van het Britse team.

Met een standaardtechniek, de polymerase kettingreactie, werd een klein stukje DNA uit de monsters vermenigvuldigd voor analyse. Het betrof een sterk variabel stukje DNA uit mitochondriën, onderdelen van de cel met eigen erfelijk materiaal. Twee onderzoeksteams, een in Oxford onder leiding van Sykes en een in München onder leiding van Svante Paabö, bepaalden onafhankelijk van elkaar de lettervolgorde van het stukje en vergeleken deze vervolgens met het overeenkomstige stukje bij mensen uit diverse delen van de wereld. Het stukje DNA bleek identiek voor te komen bij 9 uit 255 onderzochte 'autochtone' inwoners uit Noord-Europa (noord-Duitsland, Denemarken, IJsland en Groot-Brittannië), 3 uit 228 uit het Middellandse-Zee gebied en 1 uit 72 uit het Alpen gebied. Het ontbrak echter bij alle 120 onderzochte Afrikanen ten zuiden van de Sahara, alle 143 geteste bewoners uit Siberië, en alle 419 onderzochte 'autochtonen' uit Noord- en Zuid-Amerika.

Pag.4: 'IJsman is niet vals'

'Dit betekent, aldus Sykes, dat de ijsman genetisch verwant is met de huidige inwoners van Noord-Europa. Dat hij uit Zuid-Amerika afkomstig zou zijn, wat wel is geopperd door mensen die beweren dat de ijsmummie een vervalsing is, is volgens hem “praktisch uitgesloten”.

Op grond van archeologische aanwijzingen en het planten- en ander materiaal dat de man bij zich droeg, wordt wel vermoed dat de ijsman uit het gebied ten zuiden van de Alpen kwam. Volgens Sykes kunnen de nieuwe DNA-gegevens over de precieze herkomst echter geen uitsluitsel geven.

De teams van Sykes en Paabö zullen ook in de toekomst betrokken blijven bij het DNA-onderzoek aan de ijsmummie. “We hopen weefsels te kunnen vinden waarin het DNA beter bewaard is, zodat we ook het schaarsere DNA uit de celkern kunnen analyseren,” aldus Sykes. “In dat geval zouden we bijvoorbeeld kunnen vaststellen of de man aan erfelijke of infectieziekten leed. Gezien het risico op verontreiniging is het wel belangrijk dat we de analyses in twee laboratoria onafhankelijk van elkaar blijven uitvoeren.”