Duitsland; Scharping kan geen kant uit

De uitslag van de Europese verkiezingen heeft de leider van de Duitse sociaal-democraten, Rudolf Scharping, in een lastig parket gebracht. Vier maanden voor de Bondsdagverkiezingen viel de SPD die heel lang op een ruime voorsprong stond in de opiniepeilingen, terug tot 32 procent, terwijl Helmut Kohls CDU bijna 39 procent van de stemmen behaalde. Daardoor is binnen de SPD sprake van toenemende onrust. Ligt de campagne van de SPD wel op de goede koers?

Aan goede raad en welgemeende adviezen geen gebrek. Heidemarie Wieczorek-Zeul, plaatsvervangend-voorzitter van de partij, is van mening dat het nu tijd is voor een “sociaal-ecologische meerderheid”, een koers in de richting van een coalitie tussen de SPD en de Groenen, die met tien procent zeer goed uit de bus kwamen. Heide Simonis, premier van de regering in de noordelijke deelstaat Sleeswijk-Holstein, liet zich in dezelfde geest uit. Op basis van de verkiezingsuitslag constateerde ze dat de kiezers eigenlijk een verandering willen, want SPD en Groenen behaalden samen meer stemmen dan CDU/CSU, terwijl de FDP ruim onder de kiesdrempel van vijf procent is gezakt. En Horst Peter, leider van de linker vleugel van de SPD in de Bondsdag, vindt dat de tot dusver gevolgde koers de kiezers niet aanspreekt. “Rudolf Scharping en zijn ploeg dragen daarvoor de verantwoordelijkheid”, meent hij.

Maar kan Scharping iets met die adviezen? De SPD-leider mikte met zijn campagne tot dusver op ontevreden kiezers in het politieke centrum. Zijn koers was gematigd en zuinig, geen grote geld verslindende plannen. Scharping weigerde een pact met de liberale FDP, die zelf voor voortzetting van de coalitie met de CDU koos, op voorhand uit te sluiten.

Die koers heeft echter tot dusver weinig resultaat opgeleverd. Het gaat langzaamaan beter met de Duitse economie en het vertrouwen in de regering Kohl herstelt zich. Bovendien achten veel centrum-kiezers de CDU op gebieden als veiligheid gewoon veel competenter. Intussen hebben kiezers op de linker vleugel van de SPD afgehaakt en hun heil gezocht bij de Groenen alsook bij de PDS, de voortzetting van de vroegere Oostduitse communistische partij SED. In sommige delen van Oost-Duitsland behaalde de PDS een kwart van de stemmen, in Oost-Berlijn en in steden langs de Oostzeekust zelfs tot 45 procent.

In zijn rede tot de fractie in de Bondsdag kon Scharping afgelopen dinsdag weinig anders doen dan oproepen tot het sluiten van de gelederen. Hij voelde de onrust kennelijk oplaaien, want hij beklemtoonde er geen trek in te hebben om telkens weer bij interne partijgeschillen als een soort scheidsrechter te moeten optreden. Om een nieuw élan te suggereren zal de SPD niet pas in augustus, maar al volgende maand een soort schaduwkabinet presenteren. Van een koers in de richting van een 'rood-groene' regering wilde Scharping echter niets weten en hij kreeg daarvoor de steun van fractieleider Klose en oud-fractieleider Vogel.

Op dit moment zou een onmiddellijke koerswijziging ook een verkeerde indruk maken. Het zou duiden op paniekvoetbal, dat de kiezers in het centrum nog verder van de SPD zou vervreemden. Bovendien, zo schreef de Frankfurter Allgemeine gisteren, is een meerderheid voor een coalitie met de Groenen alleen mogelijk als de SPD er juist in zou slagen een deel van de CDU-kiezers aan te spreken. “Daarom zal Scharping op de ingeslagen koers verder gaan en niemand van de partijleiding zal hem daarbij voor de voeten willen lopen. De weg zal deze keer niet tot het doel leiden. Maar andere wegen liggen in de mist”, constateerde de krant.

Na tal van mislukte pogingen in de afgelopen jaren, onder meer onder leiding van Oskar Lafontaine en Hans-Jochen Vogel, leek het er enkele maanden geleden nog op dat Scharping er eindelijk in zou slagen de SPD uit de oppositiebanken te helpen. Maar ook Scharpings gesternte begint nu snel te verbleken. Bij gebrek aan een redelijk alternatief houdt Scharping het vooralsnog op algemene pleidooien voor een scherpere profilering van de partij. Voor het moment lijkt dat inderdaad de enige mogelijkheid. Maar op termijn zou Scharping - als zijn kandidatuur op het komende partijcongres in Halle wordt bevestigd, en dat is nu niet helemaal vanzelfsprekend meer - toch verleid kunnen worden tot een laatste wanhoopsoffensief over links. Het ziet er niet goed uit voor de SPD en eigenlijk kan Scharping geen kant uit.