Bernard Chamaz

Bernard Chamaz: Martin cet été. Uitg. Julliard, 245 blz. Prijs ƒ 44,90.

Van Bernard Chamaz, wiens Arbre de vies in 1992 werd bekroond met de Prix du premier roman, verscheen Martin cet été, een prachtige geschreven 'récit' over de plotselinge dood van zijn zestienjarige zoon Martin door een auto-ongeluk. Ruim een jaar na het ongeluk begon Chamaz te schrijven, in de kamer van Martin, temidden van zijn posters, t-shirts, lievelingskaarten enboeken. Chamaz roept de sfeer en de geur van een jongenskamer op. Zo dringt hij door tot zijn eigen smart: er is niets ergers dan een kind te verliezen, en het zijn de 'facettes infinies du pire', waarmee hij dat verlies voor zichzelf, zijn vrouw en de twee andere zoons beschrijft.

Vooral de breuk in de saamhorigheid binnen het gezin is onverdraaglijk. De vader benijdt zelfs zijn oude ouders, die nog wèl hun drie kinderen hebben. Met openhartige gevoelens en primitieve gedachtenspinsels illustreert hij het egoïsme van het verdriet. Hij wordt nooit sentimenteel, want hij houdt afstand door zich af te vragen hoe het geschreven staat. Hij kijkt op een nieuwe manier naar de betekenis van woorden, naar de klank van 'fr' in 'affreux', 'souffrir', en hij somt woorden op met 'de' of 'dis', die in het Frans allemaal 'beroofd van' en 'afgesneden van' betekenen. Verdriet beschrijven kan alleen later, want, zegt Chamaz, 'taal komt altijd te laat, anders zouden we niet schrijven'.