Suggesties bij het Nationale Ballet; Een klein beetje misleiding

Gezelschap: Het Nationale Ballet. Nieuwe werken: Pleisterplaats, choreografie: Rudi van Dantzig, muziek: Arnold Schönberg/J.S.Bach, decor en costuums: Gertjan Evenhuis, Licht: Jos Janssen.

De omkeerbaarheid van Roest, choreografie, decor, costuums en licht: Toer van Schayk, muziek: Giacinto Scelsi en een bewerking voor orkest door Ernst Heins van traditionele Javaanse muziek. Reprises: Collective Symphony, Van Dantzig/Van Manen/Van Schayk/ Strawinski,Nachteiland, Van Dantzig/Debussy. Begeleiding: Het Nederlands Balletorkest o.l.v. Andrew Mogrelia.

Gezien: 15 juni, Muziektheater, Amsterdam. Daar nog te zien: 17,18,20 en 21 juni

Een beetje misleidend is het wel, de bewering van Het Nationale Ballet dat het op een na laatste programma van dit seizoen gewijd zou zijn aan de 'De Grote Drie' van de Nederlandse choreografie: Van Dantzig, Van Schayk en Van Manen. Van de laatste is immers in dit programma slechts zijn bijdrage te zien aan het in 1975 door dit befaamde trio gemaakte Collective Symphony. Niet dat dit geen waardevolle bijdrage zou zijn - in tegendeel - maar dat Van manen hiermee een belangrijke plaats in het programma inneemt, nou nee. Centraal staan immers de nieuwe werken van Rudi van Danzig en Toer van Schayk. Beide zijn sinds jaar en dag als huischoreografen aan het gezelschap verbonden, al hebben ze de laatste jaren geen nieuw werk gemaakt. Van Dantzig vetrekt na afloop van dit seizoen als huischoreograaf en daarom werd als een hommage ook het allereerste ballet dat hij maakte, het nu bijna 40 jaar oude Nachteiland eveneens aan het (overladen) programma toegevoegd.

Een nog steeds waardevol werk, al is de 40 jaar er wel aan af te zien, dat de gedrevenheid van de toen piepjonge Van Dantzig om met dans meer te doen dan het aaneenrijgen van interessant bewegingsmateriaal duidelijk naar voren brengt. Dat hij zijn uitgangspunten en zijn sociale bewogenheid al die jaren trouw gebleven is, weet ieder die zijn lange carriere gevolgd heeft en ook zijn nieuwe werk Pleisterplaats is er weer een uiting van. Het troosteloze decor, bestaande uit een met roestige metalen vlakken afgesloten ruimte, met daarin een op dunne hoge palen staande, met watergevulde doorzichtige tank, geeft al direct aan dat Pleisterplaats geen feestelijk ballet wordt, zoals ook het geluid van een snijdende wind en de in grauwe vormeloze jassen geklede peronages dat doen.

Terwijl een naakte man ( Gertjan Evenhuis, tevens de decor- en kostuumontwerper) zich kronkelt en uitstrekt in de langzaam leeglopende en zich weer vullende waterbak, ontdoen de tien dansers zich van de jassen en staan als het ware naakt en vertwijfeld in de ruimte. Hun getormenteerde bewegingen vormen één lange kreet van machteloze wanhoop, Hun strijd tegen - ja wat, het lot, het gebrek aan contact? - leidt slechts tot hun vernietiging en op dat moment komt een nieuwe desolate groep de ruimte binnen en valt het doek. De boodschap is er een van uitzichtsloze hulpeloosheid.Hoe goed en met hoeveel expressiviteit er ook gedanst wordt en hoe interessant de bewegingscompositie vaak is, toch grijpt het werk je nergens naar de keel, terwijl dat wel de bedoeling is.

De hoeveelheid ellende die we dagelijks via TV en kranten voor de kiezen krijgen, is zo overweldigend dat om iets daarvan op een podium over te brengen alleen te realiseren is met heel subtiele, de realiteit overstijgende middelen. En daar slaagt Van Dantzig voor mij niet in. Ook Toer van Schayk's nieuwe choreografie De omkeerbaarheid van roest heeft een grote dramatische geladenheid. Zijn thema is de zo actuele botsing tussen culturen. Hij gebruikt er fascinerende muziek voor: twee delen uit Giacinto Scelsi's Quattro pezzi per orchestra en een orkest bewerking van traditionele Javaanse muziek. Van Schayk behandelt de problematiek op een bijna poëtische manier.

De agressiviteit is eerder suggestief dan fel realistisch vorm gegeven en de conflicten tussen groepen of individuen resulteren niet automatisch in een totale ondergang. De conflicten zijn er en blijven er, zoals de pijn ervan zichtbaar blijft, maar er wordt een zekere balans gevonden, zoals het langzaam uiteenwijkende toneelbeeld van in de lucht hangende losse elementen aan het slot weer samenkomt. Het bewegingsmateriaal is opgebouwd uit een combinatie van verfijning en felle uitbarstingen, van gestyleerde klassieke vormen en verwrongen houdingen. Een suggestief, intrigerend werk, dat net iets te lang is uitgesponnen,maar pregnante beelden op het netvlies achterlaat. Ook hierin waren de dansers expressieve vertolkers.