Steun voor Lubbers groeit, maar Kohl handhaaft verzet

DEN HAAG, 16 JUNI. Voor premier Lubbers breken beslissende dagen aan. Een aantal landen, waaronder Spanje, Portugal en Groot-Brittannië, hebben een voorkeur voor hém boven de Belgische premier Dehaene als voorzitter van de Europese Commissie. Het verzet van Frankrijk bleek dinsdag tijdens het bezoek van Lubbers aan Mitterrand wat minder hardnekkig dan gedacht. Maar de Duitse kanselier Kohl bijft dwarsliggen. Hij wil Dehaene. Vanuit het Torentje wordt met Bonn gebeld maar een afspraak is nog niet gelukt, zeggen ingewijden. “Dehaene is duidelijk en berekenbaar voor Kohl”, zegt een Duitse ingewijde in Brussel. “Lubbers is, om het positief te formuleren, een Eigenständiger Kopf. Hij is een creatieve politicus maar niet erg helder.”

Lubbers kreeg in Parijs te maken met een meevaller omdat de Franse regering weliswaar een voorkeur voor Dehaene heeft, maar kandidaat Lubbers niet zou blokkeren. Mitterrand volgt de consensus en verwees voor het verzet tegen de Nederlandse kandidaat naar Duitsland. Kohl heeft de Belgische ex-premier Wilfried Martens, die voorzitter is van de Europese christen-democraten (EVP), vorige week onomwonden laten weten dat hij Dehaene wil, aldus kringen binnen de EVP. Kohl is een politicus die vrij lang vasthoudt aan zijn kandidaat, ook al is er ruim verzet. Bovendien is hij de 'sterke man' binnen de Europese christen-democraten en is zijn positie verstevigd door de goede uitslag voor de CDU bij de Euro-verkiezingen. De christen-democratie in Europa is vooral de CDU/CSU, met het CDA en de Vlaamse CVP in een bijrol.

Griekenland, voorzitter van de Europese Unie, blijft op de achtergrond. Van regie is amper te spreken en de regering in Athene hoopt dat de knoop voor de Europese Top van volgende week wordt doorgehakt in de christen-democratische familie. De agenda op Korfoe is op een belangrijk onderdeel geamendeerd. Tijdens het avonddiner wordt niet alleen gesproken over de opvolging van Delors maar tevens over “andere internationale functies”. Dit zou een mogelijkheid openen het voorzitterschap van de commissie in verband te brengen met andere topfuncties. Lubbers heeft al gezegd dat het hem alleen om het voorzitterschap van de Commissie gaat. Als hij ook maar één geluid laat horen voor een package deal waarin Nederland een andere topfunctie krijgt, is zijn lobby dood.

Met het oog op de Europese Top in Korfoe moet binnenkort blijken in hoeverre Kohl tegen Lubbers blijft en óf Dehaene het aandurft kandidaat te zijn. In Brussel wordt rekening gehouden met het vertrek van Dehaene wiens christen-democratische partij, de CVP, het bij de Europese verkiezingen beter deed dan verwacht. De opmars van de liberale VLD werd gestopt: Dehaene laat een geordend huis na. “Hij wil het graag doen als hij wordt gevraagd, maar het is onzeker of hij er echt voor gaat vechten”, zegt een prominent CVP-lid. Dit weekeinde overleggen de premiers van Nederland, Luxemburg en België onder leiding van Martens over de kandidatuur van Lubbers en de mogelijke kandidatuur van Dehaene.

Kringen rond Lubbers menen dat Dehaene moet afzien van zijn kandidatuur omdat de christen-democraten al “een geschikte kandidaat” hebben. Maar Dehaene zou vinden dat Lubbers zich beter kan terugtrekken omdat deze de steun mist van Duitsland en Frankrijk. In beide kampen worden de kansen berekend waarbij voor Lubbers een grote hindernis blijft: als de kanselier hem tegen geen enkele prijs wil, gaat hij niet naar Brussel. Maar het is ook de vraag of Kohl Lubbers zal blokkeren als deze van een meerderheid van de lidstaten steun krijgt. Durft Kohl een 'Diktat' op te leggen aan de Europese Unie? Lubbers speelt va banque: alles of niets.

Een hoge Nederlandse diplomaat omschrijft de steun van Bonn en Parijs voor de Dehaene als logisch omdat dit past in het 'belangenpatroon' van Frankrijk en Duitsland. “Kohl en Mitterrand willen geen grote plannen van een voorzitter. Ze hebben liever iemand die op de winkel past en daarbij vooral de belangen van de as Bonn-Parijs in het oog houdt.” België past goed bij de as en doet mee met het Eurokorps waar Nederland op afstand blijft. Bovendien is het beeld dat Kohl van Nederland heeft verstoord. In 1979 werd Kohl in een televisiedebat door Nederlandse leerlingen gebruskeerd. De Nederlandse reactie op de Duitse eenheid was lauw en vorig jaar kreeg Kohl uit Nederland postzakken met een miljoen briefkaarten die de tekst droegen 'ik ben woedend'. Kohl werd zelf woedend: zijn negatieve 'Nederland-beeld' werd bevestigd.

Kohl en Mitterrand deden eind vorige maand op hun halfjaarlijkse top in het Franse Mulhouse een poging Dehaene te parachuteren. In diplomatieke kring werd gezegd dat Dehaene de kandidaat van de 'as-landen' was en dat daarmee leken de kansen van Lubbers waren verkeken. Lubbers brak de stille diplomatie in een interview met de Financial Times, het lijfblad van Britse conservatieven, waarin hij het onderonsje afkeurde. Nederlandse diplomaten hielden hun hart vast bij deze 'Europese vlucht' naar voren. “Dat gesprek is bij Frankrijk en Duitsland erg slecht gevallen”, aldus een hoge diplomaat. “In Bonn en Parijs krijg je het effect: zie je nou wel, zo'n man moeten we niet hebben. Dat is nu de reden waarom we met Dehaene zijn gekomen.” Maar het pokerspel tegen deze dominantie bleek een mobiliserende werking te hebben. De Spaanse premier González en de Britse premier Major belden Lubbers om steun te betuigen. Ook andere landen, zoals Portugal dat zijn houding op Spanje en Groot-Brittannië afstemt, schaarden zich achter Lubbers. Dehaene werd duidelijk dat hij niet eenvoudigweg op het schild van Bonn en Parijs voorzitter kon worden.

Naast de 'steungroep' voor Lubbers spreken andere lidstaten zich nog niet uit, zoals Luxemburg, Denemarken en Griekenland. Vice-premier Kok heeft steun gezocht voor Lubbers bij de Deense premier Rasmussen en bij de Griekse premier A. Papandreou, beiden socialist.

Maar de steun van enkele lidstaten lost het kernprobleem van Lubbers niet op: het verzet van Kohl en in mindere mate van Mitterrand. Het blijft voor Lubbers onduidelijk hoe hardnekkig Kohls verzet is. “Als de as tegen Lubbers blijft, bestaat het gevaar dat andere landen toch meedraaien. De zuidelijke landen kijken naar Frankrijk, en Groot-Brittannië spreekt geen veto uit tegen Dehaene”, zo luidt het in diplomatieke kring. Het is opmerkelijk dat er op het ministerie van buitenlandse zaken en op het ministerie van algemene zaken inschattingen te horen zijn over de gevolgen van de lobby. Veel diplomaten zijn bang voor “ruzie” met buurlanden Duitsland en België als Lubbers hoog spel speelt terwijl op Algemene Zaken het devies lijkt te gelden: 'wie niet waagt, wint niet'.

Voor Kohl was Martens aanvankelijk de eerste keuze, maar deze bleek geen kans te maken omdat hij niet de steun van zijn eigen Belgische regering krijgt. Martens is in de Belgische politiek uitgerangeerd. Kohl is toen verder gaan zoeken en benaderde vorig jaar Lubbers voor een gesprek over het voorzitterschap van de Europese Commissie. Deze zei het niet uit te sluiten, maar zich niet te kunnen vastleggen. Voor Kohl was Lubbers de eerste reserve tot Dehaene het Belgische voorzitterschap van de Europese Gemeenschap goed leidde. Op een speciale top in Brussel kwam Dehaene met een compromis over Europese instellingen zoals de Europese Centrale Bank die alle landen tevreden stelde. Kohl was onder de indruk en kon het ook persoonlijk goed met de Belgische premier vinden. Beiden zijn zwaargewichten die compromissen recht-toe-recht-aan proberen te forceren. Kohl liet Lubbers links liggen: Dehaene paste beter in zijn profiel. Die keus sloot volgens een Duits CDU-lid in Brussel beter aan bij Kohl. “Lubbers zegt vaak vielleicht. Daar kan Kohl niet goed tegen. Hij is een man die marschiert. Voor hem is Lubbers een onberekenbaar type, ein unsicherer Kantonist.”

De Franse regering was aangenaam verrast door Kohls voorkeur voor Dehaene. Voor Frankrijk is België een “natuurlijke bondgenoot” zoals Lubbers in Parijs te horen kreeg. Het Belgische financiële en economische leven is voor een groot deel in Franse handen. De Franse voorkeur voor Dehaene deed via de Brusselse salons de ronde en verscheen in maart in de Britse krant The Guardian. Toen pas vernam Lubbers dat de premier van België een geduchte kaper op de kust was. Lubbers dwingt met zijn lobby Dehaene om zijn 'geen commentaar-scenario' spoedig op te geven, maar behoudt Kohl als de sterkste tegenpool.