Neutronenbom

In W&O van 26 mei stond het artikel 'Een neutronenbom in je hoofd' van Dirk van Delft over het onschadelijk maken van een bepaald soort hersentumoren door straling waarbij gebruik gemaakt wordt van neutronenvangst in borium-10 kernen. Dit artikel geeft de stand van zaken betreffende Boron-Neutron-Capture-Therapy (NBCT) goed weer.

De kop 'Een neutronenbom in je hoofd' is echter misleidend. Het uiteenvallen van borium-11 na neutronvangst in borium-10 in twee van elkaar wegvliegende fragmenten lithium-7 en helium-4 kan niet gezien worden als een explosie; dit wegvliegen initiëert geen verdere reacties.

De neutronvangstreactie van borium-10 is in Petten goed bekend. Fundamentele aspecten van dit proces zijn indertijd in Petten onderzocht. De lithium-7 en helium-4 kernen worden in materie (dus ook in het weefsel van een patiënt) over zeer korte afstanden gestopt, waardoor ze lokaal veel schade aanbrengen. Dat kan zoveel zijn, dat hierdoor een cel gedood wordt. De kans daarvan neemt toe als er meerdere borium-10 kernen in één cel deze reactie geven.

Schade ontstaat eveneens in het gezonde weefsel. Het is dus de kunst er voor te zorgen, dat er in het gezonde weefsel minder borium-10 is dan in de tumorcellen, waardoor de tumorcellen overlijden en de gezonde cellen niet. Dit verschil in borium-10 opname is nu nog betrekkelijk gering. Zoals Van Delft terecht opmerkt zijn daarom zorgvuldige computersimulaties nodig om goede resultaten te verkrijgen. Het bijzondere van het werk in Petten is dat door de aanwezigheid van zowel neutronenfysische kennis als ervaring met lage-temperaturen technologie (overblijfselen van fundamenteel onderzoek bij de reactor) een neutronenfilter ontwikkeld kon worden, dat mondiaal aandacht heeft getrokken. Uit het artikel krijg ik de indruk, dat er een 'mismatch' is tussen het enthousiasme van de wetenschappers in Petten en een te geringe ervaring betreffende geschikte boriumverbindingen in Nederland. Er zou door de farmaceutische industrie ingespeeld kunnen worden door onderzoek naar nieuwe boriumverbindingen en betere preparaten voor BNCT te doen. Op die basis kan Nederland op dit gebied een goede kans krijgen om de verkregen voorsprong te behouden.