MANOS CHATZIDAKIS 1925-1994; Manos misschien wel groter dan Mikis

Manos Chatzi´ dakis, de Griekse componist, die gisteren op 68-jarige leeftijd plotseling overleed, was in vrijwel alles de tegenhanger van de in het buitenland veel bekende Mikis Theodorakis, met wie hij overigens doorgaans op goede voet stond. Zijn muziek was ingetogener, hij timmerde minder aan de weg en meed elk streven naar effect en populariteit. Hij haatte persfotografen en ook ontijdig applaus; daaruit is menig incident voortgekomen.

Het was opvallend hoe hij bij het klimmen der jaren wat afstand nam van de vele beeldschone liedjes die hem in Griekenland in de jaren zestig grote faam hadden bezorgd, en waarvan de meeste door Nana Mouskouri waren gezongen. Daarbij stond voorop 'De Jongens van Pireus' uit de film Nooit op Zondag, muziek waarvoor hij in 1960 een Oscar kreeg. 'Ik kan het niet meer horen' zo zei hij een paar jaar geleden in een vraaggesprek. Toch is deze muziek rondom de recente dood van Melina Merkouri, die de hoofdrol speelde in deze film, weer helemaal teruggekomen in Athene.

Achteraf vond hij veel van deze liedjes te zoet gevooisd en te makkelijk, evenals de muziek die hij bij tientallen andere Griekse films had geschreven. Hij prefereerde zijn muziek bij Elia Kazans film 'Amerika, Amerika', die veel minder bekendheid verwierf. De laatste tientallen jaren is hij andere wegen gegaan : geraffineerder, toegespitster. 'De grote Erotische', een toonzetting van een serie Griekse liefdesgedichten van Sappho tot heden, was daarvan een goed voorbeeld, evenals de cyclus voor 'Eleni', waarin hij echter, tot veler verbazing, de populaire bouzuoki weer terugbracht. De laatste jaren dirigeerde hij symphonische muziek met het door hem opgerichte 'Orkest der Kleuren'.

Bij het Griekse publiek gingen als reactie op Chatzidakis' produktie van na de dictatuur (1967-1974) steeds meer stemmen op die betoogden dat 'Manos eigenlijk groter was dan Mikis' (de componist vond het overigens vreselijk bij zijn voornaam te worden genoemd). De uiteenlopend heid van hun werk maakt echter een vergelijking moeilijk, en ze hebben gelukkig nooit geprobeerd elkaar te overtroeven.

Het is pikant dat enige maanden na Melina Mercouri (en ongetwijfeld minder grootscheeps) nu ook Chatziádakis wordt begraven, die zo'n ambivalente relatie met haar had. De componist heeft Melina zwaar teleurgesteld door haar af te vallen toen zij 1967, kort na de staatsgreep van de kolonels, vanuit de VS - waar beiden optraden - de Amerikanen opriep niet meer als toerist naar Griekenland te gaan. Maar de meeste Grieken zijn dit incident vergeten, terwijl ook Melina in haar autobiografie van 1973 al schreef, niet boos te kunnen blijven op deze unieke man.