KNP BT's Van Oordt heeft zorgen na de sanering

Het Nederlandse papier- en verpakkingsconcern KNP BT krabbelt overeind in de diepste papiercrisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Topman Robert van Oordt maakt zich desondanks zorgen over de toekomst van de industrie in Europa en het bijzonder Nederland. Een belastingvrijstelling van vijf jaar voor beginnende ondernemers is volgens hem nodig om nieuwe banen te scheppen.

AMSTERDAM, 16JUNI. Een onheilsboodschap klinkt in Amsterdam Zuid-Oost op de vijfde verdieping van het hoofdkantoor van KNP BT, dat met een omzet 12 miljard gulden en 28.000 werknemers het achtste industriële concern van Nederland is. “Ik slaak een noodkreet. Het is vijf voor twaalf voor Europa en voor Nederland. Het roer moet om”, zegt bestuursvoorzitter Robert van Oordt van KNP BT in navolging van menig vooraanstaand Europees industrieel. De arbeidskosten zijn te hoog en de sociale zekerheid is te duur om nog te concurreren met bijvoorbeeld Aziatische landen.

Op het eerste gezicht lijkt er voor KNP BT weinig aan de hand te zijn. De papiermarkt trekt eindelijk weer aan en KNP BT dat niet alleen papier maakt maar ook verkoopt, profiteert daarvan. “De papierprijzen stijgen en ook de omzetvolumes zijn flink toegenomen, wat weer goed is voor onze groothandel. Ook de dollar staat op een redelijk niveau, zodat we verdienen aan onze export. De prijsstijgingen van onze grondstoffen kunnen we na enige tijd meestal doorberekenen aan onze klanten”, somt Van Oordt op.

KNP BT maakte medio mei bekend dat de winst over het eerste kwartaal van dit jaar 50 miljoen bedroeg, terwijl in 1993 over dezelfde periode een verlies van 13 miljoen werd gemaakt. De winstverwachting van minimaal 100 miljoen gulden over 1994, die Van Oordt in maart uitsprak, werd nog eens bevestigd. Dat lijkt geen gewaagde uitspraak als de helft van het bedrag na drie maanden al binnen is. Behalve een stijging van volumes en prijzen zijn vooral kostenreducties verantwoordelijk voor het winstherstel. KNP BT integreerde vorig jaar de Oostenrijkse deelneming Leykam Mürztaler volledig, sloot een papierfabriek, sneed in de kartonproduktie en verkocht een waslijst aan bedrijven.

De succesvolle sanering van KNP BT kan in elk geval voor een deel worden bijgeschreven op het conto van Van Oordt, die in het verleden bij verschillende ondernemingen de niet levensvatbare stukken wegsneed. De econoom Van Oordt werkte bij het managementadviesbureau McKinsey, de aanspreker van menige zieltogende onderneming, en bij de aluminiumverwerker Hunter Douglas (Luxaflex). Meer nog dan een saneerder is van Oordt een strateeg, die gedreven de wereldwijde lijnen van zijn onderneming toelicht met marketingbegrippen. Tijdens het gesprek blijkt zijn doortastendheid uit kleine versprekingen als “Ik heb onlangs in de krant geschreven” en “Ik heb U laten komen”, waar het in beide gevallen door de kranten aangevraagde interviews betreft.

Vorig jaar maart fuseerden Koninklijke Nederlandse Papierfabrieken (KNP), Bührmann Tetterode (BT) en VRG tot KNP BT, dat niet alleen papier maakt en verkoopt, maar ook de distributie van drukpersen verzorgt en de verkoop van kantoorartikelen, van pennen tot computers. KNP BT dook onmiddellijk zwaar in de verliezen door een historisch diepe crisis op de papiermarkt met heftige prijsdalingen. Een uitlopertje van de crisis vormt de noodlijdende Berghuizer Papierfabriek, waar het Finse Enso-Gutzeit met andere aandeelhouders om ruziet en waar de directeur opstapt. “Diep triest wat daar gebeurt”, is alles wat Van Oordt daarover kwijt wil.

De huidige prijs-boom op de papiermarkt wordt door van Oordt onmiddellijk van kanttekeningen voorzien: “De prijzen liggen nog steeds onder het niveau van het eerste kwartaal 1993 en die waren toen al historisch laag. Onduidelijk is ook of de huidige prijsstijgingen niet na de zomer zijn afgelopen.” De grootste reserves koestert Van Oordt echter jegens de verzwakkende concurrentie-positie van Europa in vergelijking met de rest van de wereld.

Van Oordt riep onlangs bij een papiercongres in Londen op tot radical action, waarbij de Europese verzorgingsstaten moeten worden gesaneerd en de Europese Unie tot een werkelijke eenheid moet worden gesmeed. Van Oordt: “De loonkosten zijn te hoog in vergelijking met de economische groei, niet doordat werknemers netto te veel ontvangen maar door belastingen en premies om het op zichzelf heel sociale stelsel in stand te houden. Met de huidige mondialisering zijn we gewoon te duur in vergelijking met Azië, terwijl hier tegelijkertijd veel te veel mensen werkloos aan de kant staan.”

Van Oordt erkent dat hij niet de eerste is die dit zegt, maar voelt zich juist gesteund door het feit dat anderen hetzelfde vinden als hij. Zoals de Europese industriëlen die vorig jaar december een manifest publiceerden, de bankiers die monetaire stabiliteit willen door een soort terugkeer naar het stelsel van Bretton Woods, de topambtenaren die vorige maand opriepen om 26 miljard gulden te bezuinigen en de kiezers, die de CDA/PVDA-coalitie begin mei een fors zetelverlies bezorgden en de oppositiepartijen VVD en D66 een spectaculaire winst. “De verkiezingen hebben een aardverschuiving veroorzaakt, ongelooflijk voor Nederlandse begrippen. De kiezers hebben duidelijk gemaakt dat het zo niet langer kan in Nederland.”

Hoe weet u dat de kiezers hetzelfde willen als u?

“Nederlanders zijn een heel praktisch volk, dat blijkt wel uit de geschiedenis. We hebben de Hugenoten opgenomen. Dit is gebeurd zonder dat dit veel problemen gaf, op een heel pragmatische manier. Als dezelfde, flexibele Nederlanders nu zo'n verkiezingsuitslag neerzetten, dan betekent dit dat zij vinden dat het helemaal anders moet.”

U klaagt over de hoge loonkosten, maar een papierproducent is toch veel meer een kapitaalsintensief dan een arbeidsintensief bedrijf?

“Wij hebben als papierproducent wel degelijk ook hoge loonkosten. Daarnaast zijn we ook nog een verpakkings- en handelsonderneming.”

Kunt u aangeven welke problemen uw bedrijf heeft met de huidige vorm van de welvaartstaat?

“We hebben zelf vorig jaar veel moeten saneren. Voor mij was dat bepaald niet de eerste keer en de ervaring heeft mij geleerd dat het beter is een deel van het bedrijf op te geven om het grootste gedeelte van het bedrijf te laten voortbestaan. We moesten goede regelingen treffen met werknemers. Dat kostte een hoop tijd. De flexibiliteit van onze maatschappij is niet groot genoeg.”

Het aangeven van tekortkomingen is een ding, maar heeft u enig idee hoe het anders moet?

“We moeten af van het idee dat grote ondernemingen nog werkgelegenheid kunnen scheppen. Banen ontstaan bij nieuwe bedrijven, zo blijkt ook in de Verenigde Staten. Er moeten fiscale prikkels komen voor startende ondernemers. Ik heb net een boek gelezen - ik ga dat trouwens wat vaker doen - over de Hugenoten in Nederland: die kregen 300 jaar geleden belastingvrijstelling voor 3 jaar om het hoofd boven water te houden. We zouden nu beginnende ondernemers bijvoorbeeld vijf jaar kunnen vrijstellen van het betalen van belasting. Dat zou toch moeten kunnen, als je ook belastingvrij kunt beleggen in 'groene' ondernemingen?”