Goorman en de blote feiten

DEVENTER. Albert Goorman is de beroemdste kruidenier van Nederland. Na Albert Heijn, maar die is in ruste. Goorman daarentegen stond gistermiddag oranje slingers op te hangen op het Bellendonkplein, het hart van de oude wijk waar zijn Promarkt is gevestigd. In verband met de naderende wereldkampioenschappen voetbal heeft hij een actie bedacht waarbij gratis levensmidelen zijn te verdienen. Een beetje positieve publiciteit kan hij wel gebruiken. “Ik vind het schandalig hoe de pers de afgelopen week mijn belangen als ondernemer heeft geschaad,” zei Goorman. Hij klom van zijn ladder en liet mij de schemerdonkere winkel binnen. Op woensdagmiddag is de Promarkt gesloten.

Goorman nam plaats achter de kassa tussen de sigaretten, de spekkies en de drop en wierp een krant voor zich neer die hij die ochtend van een klant had gekregen. Het was de Press and Journal, uit Aberdeen (Schotland). Op de voorpagina een fors bericht: Grocer beats the striptease bandits. Nadere analyse leerde dat het stuk de zoveelste bewerking was van de telex die het persbureau Associated Press vorige week de wereld rondstuurde onder de kop 'Bare-Breasted Bandits Caught in Flagrante Delicto'. Daarin viel te lezen dat zes vrouwen met ontblote borsten op zaterdag 4 juni de winkel aan het Bellendonkseplein binnenstormden en zich daar verder uitkleedden “down to their panties”, terwijl een mannelijke handlanger in het kantoortje een bedrag van 2717 dollar roofde. Honderden kranten, tijdschriften, radio- en televisiestations over de hele wereld hebben het nieuws over de spectaculaire nieuwe overvalstrategie, die zo goed past in het libertijnse beeld van de lage landen, verder verspreid. In Nederland publiceerden De Telegraaf ('Blote-Borsten-Bende Zorgt voor Heibel in Deventer') en de Volkskrant ('Erotiserende Roof') soortgelijke verhalen, terwijl ook het televisie-journaal van RTL er aandacht aan besteedde. “In al die berichten herken ik niets van wat er is gebeurd,” zei Goorman verbaasd en somber. “Een striptease is hier bij mijn weten niet geweest.”

Wat had hij dan tegen de journalisten verteld?

“Niets!” riep Goorman nu verontwaardigd door de verlaten winkel. “Er is hier nooit iemand geweest. U bent de eerste.”

Er was wel gebeld. Door radiostations uit Noorwegen, Engeland en Zuid-Afrika die de kruidenier graag live in de uitzending wilden hebben en wilden weten of er nu rijen Nederlandse mannen voor zijn deur stonden in afwachting van de volgende overval. Maar niet door de verslaggevers die het nieuws vervaardigd hadden. Het verhaal van Albert Goorman gaat dan ook niet over Albert Goorman en zijn zes blote bandieten. Het gaat over de manier waarop nieuws tot stand komt. Dit wordt een akelig postmodern stukje.

Wat is er nu wèl gebeurd in Deventer? We volgen het politierapport. Op zaterdag 28 mei is een groepje van zes vrouwen en twee mannen, omschreven als 'zigeunertypen', de supermarkt aan het Bellendonkplein binnengaan. Eén van de vrouwen probeerde met een biljet van honderd D-mark groente te kopen. Op een gegeven moment liet zij haar trainingsbroek zakken. Een ander tilde haar trui op, “kennelijk om aan te tonen dat zij geen goederen gestolen had”. Toen de winkelier op de overvalknop drukte verdween de groep.

Een week later, op zaterdag 4 juni, verschenen opnieuw vijf of zes vrouwen, drie kinderen en twee mannen in de winkel. Volgens de winkelier ging het voor een deel om dezelfde mensen. Dit keer konden zij wel worden aangehouden. Op één man en de drie kinderen na. Deze man zou in het kantoortje bijna vijfduizend gulden uit een la hebben gepakt en daarna via een achterdeur zijn ontkomen. De zes verdachten zijn twee keer vierentwintig uur vastgehouden, ondervraagd en (ook inwendig) gefouilleerd. Het ging om asielzoekers uit Joegoslavië, Hongarije en Roemenië tegen wie zonder bewijs en zonder bekentenis niets valt te ondernemen. Bij monde van de agenten Termaete en Laning geeft de Deventer politie toe dat het een tactiek is die zigeuners met grote regelmaat toepassen: binnenkomen, verwarring zaaien, vreemde vragen stellen, ruzie maken en in die verwarring kleine diefstalletjes plegen. Maar een striptease opvoeren? Nou nee, zo kun je het niet noemen.

Albert Goorman kan zich zelfs niet herinneren hoe de borsten er uitzagen die hem op 4 juni eventjes, als in een flits, bij de vleeskoeling, door één vrouw onder de neus werden gehouden. “Als ondernemer let je daar niet op. Ik was als versteend bij de gedachte dat ik opnieuw overvallen werd.”

In het Deventer Dagblad verscheen op 7 juni een vraaggesprek met Goorman waarin het inderdaad niet over borsten gaat, maar over geweld. Plaatsvervangend chef-stadsredactie Jan Buter geeft toe, dat hij Goorman niet heeft opgezocht of gebeld. Goorman belde hèm, op maandagochtend, ongerust over het voorpagina-verhaal in de Telegraaf. Buter: “Toen heb ik meteen maar even doorgevraagd.” De suggestie dat er een geweldddadige overval heeft plaatsgevonden komt Goorman overigens beter uit; het maakt de kans op een verzekeringsuitkering groter.

Ook Abner Katzman, bureau chief van de Associated Press in Amsterdam, houdt vol dat er, per telefoon, door één van zijn verslaggeefsters met de winkelier is gesproken. Die 'Six Bare Breasted Bandits' komen niet voor in het stuk dat hij heeft doorgezonden. Ze moeten er door iemand in de Verenigde Staten zijn bijverzonnen.

Tussen die paar seconden dat een zigeunervrouw te Deventer haar borsten toont en het wereldnieuws liggen slechts enkele stappen, maar ze zijn genoeg om een hele nieuwe gebeurtenis te scheppen. Kwade trouw of 'sensatiezucht' hebben daarmee veel minder te maken dan men wellicht zou denken. Was het maar zo eenvoudig. Tijdens een korte middag in Deventer, wandelend tussen het politiebureau, het dagblad en de supermarkt verschoof het verhaal in mijn hoofd al drie, vier keer. De versie die ik uit de mond van Goorman optekende verschilde op onderdelen van de verklaring die de politie een week eerder van hem had gekregen, zonder dat duidelijk was aan wie dat lag. Welke rol speelden de verzekeringspenningen daarbij? De proporties van het Bellendonkplein hadden een ander formaat aan het nieuwsbericht gegeven - ik kon me ineens niet meer voorstellen hoe het door de telefoon uitzag. Jan Buter begon ongevraagd over racisme - had dat er ook iets mee te maken? En zelfs voor de extreme Amerikaanse versie van het persbureau was iets te zeggen: er waren per slot zes vrouwen gearresteerd en er wàs iets ontbloot. De zaak leent zich voor een vuistdik proefschrift èn voor een kort bericht.

Alles wat in de krant staat is fout, zoals lezers weten die zelf weleens onderwerp van zo'n bericht zijn geweest. Dat kan niet anders en dat is niet erg, als we het maar weten en als we weten hoe het is gemaakt. De testvraag luidt dus, lezer: gelooft u alles wat hierboven staat?