Fikse draai om oren voor bonden

UTRECHT, 15 JUNI. Het overleg verliep natuurlijk “uiterst moeizaam”. Stel je voor dat je aan machinisten en conducteurs die meer dan drie dagen hebben gestaakt moet uitleggen dat het een makkie was. Dat zou hoogst ongepast zijn. Toch konden de NS en de vakbonden vanmorgen vroeg, na veertien uur onderhandelen en (veel) schorsen, de indruk niet wegnemen dat ze elkaar de afgelopen week onnodig hebben dwarsgezeten.

Hoe anders evenwel was vanmorgen vroeg de indruk die de stakers in de regionale actiecentra van het akkoord kregen. Wat? Nog steeds die overcompleetverklaringen niet van tafel? Zijn ze wel helemaal goed wijs? Onbegrip en vermoeidheid streden om de voorrang op de meeste bijeenkomsten waarop vakbonders kond deden van de resultaten van het Utrechtse conclaaf. Met als gevolg dat op veel plaatsen de treinen niet in beweging kwamen.

Nadat de vier hoofdrolspelers - NS-bestuursvoorzitter R. den Besten, directeur G. Hammer van NS-Reizigers, onderhandelaar G. Korteweg van de Vervoersbond FNV en onderhandelaar G. Hardeveld van de spoorwegvakbond FSV - elkaar gistermiddag eindelijk aan de onderhandelingstafel hadden gevonden, waren ze het betrekkelijk gauw over één ding eens: wij moeten hier samen uitkomen, en het draagvlak moet zo breed mogelijk worden.

Zou dat mislukken, dan was het risico levensgroot dat ze de stakingsgeest die sinds vorige week woensdag door NS-land waarde, niet in de fles terug zouden krijgen. “Als we het niet samen doen, lukt het niet”, bevestigde Korteweg rond middernacht, hiermee speciaal doelend op de rivaliserende FSV, waarmee hij de afgelopen jaren zowel aan het actiefront als aan de onderhandelingstafel zoveel te stellen heeft gehad.

Doordrongen van hun gezamenlijke verantwoordelijkheid sleutelde het kwartet aan een akkoord dat op papier alleszins redelijk oogt. De NS doen wat meer dan ze aanvankelijk weigerden en de bonden krijgen wat minder dan ze claimden. Alleen de niet-begrote kosten van de nachtelijke deal vormen “een klein probleem”, zei NS-bestuursvoorzitter R. den Besten. “Die moeten we in de toekomst zien terug te verdienen.” Reizigers en personeel zijn gewaarschuwd.

Het akkoord bevat geen duidelijke stakingswinst voor de bonden. Gedwongen ontslagen, die de Vervoersbond CNV wilde voorkomen, blijven mogelijk. De vierdaagse werkweek voor 50-plussers, die de spoorwegvakbond FSV wilde binnenhalen, komt er niet. En de forse uitbreiding van arbeidstijdverkorting, die de Vervoersbond FNV verlangde, blijft achterwege.

Evenmin vloeien uit het nieuwe contract afspraken voort die de NS tot duidelijke verliezer bestempelen. Aan het oorspronkelijke reorganisatieplan is niet getornd en volledig winstherstel in 1998 blijft binnen bereik. Hierbij vormt de door de staking aangerichte schade van “vele miljoenen guldens” (Den Besten) natuurlijk wel een handicap, maar die ontstond mede door toedoen van “onvolkomenheden” aan NS-zijde, zoals Den Besten gisteren herhaalde.

Zo heerste deze vroege ochtend alom tevredenheid onder de makelaars van het nieuwe pact. Den Besten was in het bijzonder in zijn nopjes met de tweejarige CAO die de NS “extra stabiliteit en extra arbeidsrust” verschaft in het toch al heikele veranderingsproces naar commercieel bedrijf. Hammer van NS-Reizigers was erg blij dat “de efficiëncy-doelstelling nadrukkelijk overeind is gebleven”, zij het dat het tempo waarin de NS 4.800 van de 28.000 banen wilden schrappen wat is verlaagd. Hardeveld van de syndicalistische FSV was content omdat de bonden er “het meest maximale uit hebben weten te halen”. En Korteweg van de Vervoersbond FNV jongleerde intens gelukkig met alle afspraken die over korter werken waren gemaakt.

Van de 472 machinisten en conducteurs die de NS in eerste instantie overcompleet wilden verklaren, waren er na vannacht 196 overgebleven. Daarvan konden er 70 voor de duur van twee jaar op het 'klantenregistratieproject' worden gezet en zouden de overige 126 machinisten en conducteurs niet weghoeven als 600 collega's onder het rijdend personeel vrijwillig één dag in de week korter gingen werken met behoud van 92 procent van het bruto loon, inclusief 8 procent premie uit het sociaal plan. Het mocht duidelijk zijn dat hier, samen met de 300 arbeidsplaatsen die zouden ontstaan bij volledige herbezetting van de in de wacht gesleepte extra ATV-dagen (twee voor de 50-minners, drie voor de 50-plussers), voor de NS een mooi banenplan klaarligt, zei Korteweg.

Toch is het niet de eerste keer dat zo'n redelijk ogend, vakbondsbreed gedragen akoord de achterban niet zint. In dit geval is het echter wel buitengewoon pijnlijk. Hebben de bonden eindelijk hun “fnuikende concurrentieslag” (Korteweg) even gestaakt en zitten ze een keertje tevreden “op één lijn”, krijgen ze een fikse draai om de oren van hun opstandige achterban. Voor de stakingsleiders Korteweg en Hardeveld wordt het de komende dagen pompen of verzuipen.