De hoge toon van de Japanse bureaucraten

TOKIO, 15 JUNI. Niet vaak, maar soms, heel soms regeren de politici van Japan echt het land. Dan nemen ze besluiten waartegen de bureaucraten gekant zijn. Het helpt natuurlijk als een minister of een premier zich daarbij verzekerd weet van de steun van een dappere werkgeversvoorzitter. En als de media vervolgens deze voorzitter bijvallen, helpt dat ook. Maar de feitelijke machthebbers zullen hun ongenoegen niet onder stoelen of tafels steken.

Dat overkwam Takeshi Nagano, die voorzitter is van de Nikkeiren, de Japanse werkgeversorganisatie. Toen hij kortgeleden aankondigde naar een openbare hoorzitting van het ministerie voor bouwnijverheid te gaan om te pleiten tegen de zoveelste verhoging van de tol op de snelwegen, probeerden bureaucraten van het ministerie hem weg te houden. Ze waren bezorgd dat de voorzitter de publieke opinie zou beïnvloeden.

Beleefd zeiden ze hem dat een “openbare hoorzitting niet de enige gelegenheid was om zijn mening te uiten” en dat het ministerie graag zijn mening wilde horen “bij verschillende (andere) gelegenheden”. De voorzitter ging toch, vergezeld van tientallen televisiecamera's. Vlak voor hij zijn opwachting maakte, kondigde premier Hata aan dat het kabinet had besloten alle overheidstarieven tot eind van dit jaar te bevriezen. Een grote rijsthandelaar die openlijk vraagtekens had gezet bij de archaïsche rijstpolitiek, werd op het ministerie van landbouw te verstaan gegeven zich voortaan te onthouden van kritiek. Dat de man tevens voorzitter is van de landbouwcommissie van de Keidanren (de ondernemerslobby) deed de bureaucraten geen toontje lager zingen.

Terwijl de ministeries zeggen de principes van de vrije markt te respecteren deregulering voor te staan, spreken hun daden andere taal, schreef onlangs de gezaghebbende Yomiuri Shimbun. De krant herinnerde zijn lezers eraan hoe het ministerie van internationale handel en industrie aan de Nikkeiren, de Keidanren en andere organisaties kant en klare commentaren op de laatste stimuleringsmaatregelen had gefaxt. De organisaties negeerden de voorgebakken perscommentaren. Het voorval vertelden ze wel aan de media, die daarop schamper meldden dat de inhoud lovend was geweest.

Dat in de Japanse media kritiek op de handelwijze van de bureaucraten eerder regel dan uitzondering is geworden, is een van de schaarse veranderingen die de coalitiekabinetten hebben teweeggebracht. Maar sommigen vragen zich af wanneer de revanche komt.