Niet alleen voor dichters

Lettre International 25. 114 blz.DM 15. Rosenthaler StraBe 13, D-10119 Berlijn

Het lijkt wel Poetry International in Lettre International, Europa's 'Kulturzeitung'. De Berlijner Joachim Sartorius verzamelde vele tientallen gedichten over poëzie, van zestig dichters uit heel Europa en van verder weg. Met Breyten Breytenbachs 'Poetry is a verbally transmitted passion of words resulting in silence' begint het, maar de gekozen gedichten staan er in Duitse vertaling bij. Dichten over dichten, poëtologische gedichten - het is heus niet alleen maar interessant voor dichters. Sartorius probeert lijnen, overeenkomsten te ontdekken in de ingezonden gedichten, maar blijft steken in een manmoedige poging.

“Wär ich kein dichter ich würde / aus hunderten wortwunden bluten / nichts könnte mir helfen kein geflügeltes / kein himmlisches wort könnte das bluten stillen” is afkomstig van Lucebert. Camperts 'Poëzie is een daad van bevestiging' werd vertaald, en gedichten van Herzberg, Claus ('Läuse aus Geräusch. Was ist dies aussätzige Murmeln? / Kind, das sind die zähneklappernden Dichtern drauBen'), Nooteboom, Kouwenaar, coming woman Maria van Daalen, en Willem van Toorn. De dichtkunstgedichten lopen zo ver uiteen als maar denkbaar is. Van 'Lesen ist Töten: ich liebe einsame Menschen / Nicht, die mich lesen. Ihr gieriger / Atem ist mir zuwider; sie packen / Das Buch wie ihr eigenes Organ' van Zhang Zao tot het lieftallige 'Sappho, die du von allen die Klügste, / sag, was wär ohne Liebe die Dichtung? / sag, was ohne Dichtung das Leben?” van Jannis Ritsos.

Dit nummer van Lettre International opent met bijdragen van Rian Malan en Breyten Breytenbach over Zuid-Afrika. Malan, blank en bitter, beschrijft het toegenomen racistische geweld in zijn land sinds de veranderingen van 1990. “Apartheid is dood, maar in ons hart en in ons denken leeft zij voort.” Tijdens het schrijven van zijn stuk vonden de 'onbegrijpelijk vreedzame' verkiezingen plaats en de inauguratie van Mandela als president, waarbij Malan, verbijsterd, zich betrapt op tranen van ontroering en een sprankje hoop op een geweldloze toekomst.

Aan crises in Europa worden zeven artikelen besteed; hoofdzakelijk over Bosnië, Europamoeheid en Italië. In de persoon van Chea Samy, balletdanseres en de schoonzus van Pol Pot, confronteert Amitav Ghosh in een bevreemdend artikel twee extremen van Cambodja met elkaar: de klassieke dans en de folteringen van de Rode Khmer.

Nu zopas wetenschappelijk is aangetoond dat vrouwen of ze willen of niet seksueel geprikkeld raken van pornografische filmbeelden mag extra de aandacht worden gevestigd op 'Ceci n'est pas une femme' van Christina von Braun en 'Talk Dirty to Me' van Sallie Tisdale, beide over vrouwen en pornografie.