Marsalis confronteert wereld van ballet met jazzmuziek

American Summer: Accent on the Offbeat, Ned.3, 19.53-20.52u.

Wat heeft trompettist Wynton Marsalis, vanavond te zien in American Summer, gemeen met klarinettist Benny Goodman aan wie twee weken geleden een aflevering gewijd was? Op het eerste gezicht niets. Goodman (1909-1986) was wit en joods, Marsalis (32) is zwart. Voor Goodman was de bebopstijl een twijfelachtig eindpunt, voor Marsalis het begin van een weg terug. Benny, The King of Swing ontketende met zijn big band een ware dance craze aan het eind van de jaren dertig, de bloedserieuze Wynton moet van dansmuziek niets hebben, en zeker niet van de nieuwe varianten als hip-hop en house.

De overeenkomst tussen de beide musici steekt in hun eigengereidheid en hun niet geringe ambitie om het ook 'te maken' buiten de jazz, te weten in de klassieke muziek. Goodman zette rond zijn dertigste het klarinetconcert van Mozart op de plaat, Marsalis haalde al op zijn 23ste twee Grammy's binnen: één voor een jazzplaat en één voor trompetconcerten van onder anderen Haydn en Hummel. En op zijn laatste klassieke cd met pianiste Judith Stillman eert Marsalis, toeval of niet, drie componisten waar ook Benny Goodman zich eens aan 'vergreep': Bernstein, Hindemith en Poulenc.

In de documentaire Accent on the Offbeat is te zien hoe Marsalis twee werelden met elkaar tracht te verzoenen: de jazzmuziek, nog altijd een tikje vrijgevochten, en het veel strakker georganiseerde ballet, belichaamd door Peter Martins, artistiek leider van het New York City Ballet.

“Het hoeft niet alleen Tsjaikowski te zijn”, zegt de laatste ruimdenkend, maar geconfronteerd met de muziek van Marsalis en diens Ensemble is hij bij vlagen de wanhoop nabij. “Waarom kunnen jullie niet gewoon twee keer precies hetzelfde doen?” vraagt hij geërgerd als de musici van Marsalis ongevraagd iets variëren. En hij wil dat bepaalde stukken die de musici liever op het gehoor zouden spelen, op papier worden gezet zodat hij weet waar hij aan toe is.

Een bandlid beklaagt zich dat alles zo exact moet, een van de dansers stelt vast dat de musici van een andere planeet lijken te komen. Het gaat om mensen 'met verschillende denkstijlen' vat Marsalis samen, en dat mag een understatement heten. Accent on the Offbeat is een boeiend verslag van een werk in aanbouw, Jazz - Six Syncopated Movements, en de onzekerheden die daarmee gepaard gaan.

Voor 'pure' jazzliefhebbers is deze documentaire misschien een desillusie omdat het vastleggen van muziek strijdig is met het idee van improvisatie. Nog erger voor hen is wellicht het feit dat de jazz voor Marsalis en vele van zijn generatiegenoten geen 'way of living' meer is maar slechts een van de muzikale genres om te overleven. Maandagavond jazz, dinsdag klassiek, woensdag weer iets anders. Voor Wynton Marsalis maakt het geen verschil want voor hem is jazz 'black classical music' die evenveel respect verdient als de Europese variant.