Gratis koffie omdat er geen treinen rijden

ROTTERDAM, 14 JUNI. Een Belgische conducteur deed om zeven uur vanochtend in Roosendaal nog een originele poging zijn reizigers langs de stakers te loodsen. Zijn trein mocht leeg terug naar België, zo had hij afgesproken, waarna de spoorwegbeambte de 25 aanwezige passagiers verzocht onder de banken te gaan liggen. De actievoerders trapten er niet in: even later moesten de reizigers alsnog overstappen in bussen.

In het hele land verloopt de spoorwegstaking nog altijd rustig, al dreigde het in het noorden van het land gisterochtend even uit de hand te lopen. Is er nou echt “knokkerij” geweest in Groningen, wil men 's middags in het actiecentrum van Leeuwarden weten. P. van der Molen van de spoorwegvakbond FSV, afdeling Leeuwarden, antwoordt dat er geen klappen zijn gevallen. “Zeer verhitte discussies”, daar is het volgens hem bij gebleven.

In Groningen vertrok eerder op de dag een 'Wadloper' richting Leeuwarden. Een tweede trein werd vanuit de Martinistad tegengehouden door een twintigtal woedende stakers. Toen escalatie dreigde, besloot de regiodirecteur de treinenloop geheel stop te zetten. Eigen schuld dat het zover moest komen, meent Van der Molen. Hij wordt “kotsmisselijk” van de houding van de produktiemanager Noord-Nederland, die geprobeerd zou hebben nog een aantal treinen te laten vertrekken richting Nieuweschans, Roodeschool en Delfzijl. “Die man probeert zijn eigen spoortje te leggen.”

In strijdbaarheid doen de ongeveer tachtig NS-stakers in Leeuwarden niet onder voor de Randstad. Zij zijn bereid voor onbepaalde tijd te staken. “We gaan ervoor”, roept een vrouw. “Tot de kerstdagen”, valt een collega haar bij. De hele dag zijn machinisten, conducteurs, lokettisten en ander NS-personeel al bijeen in het actiecentrum, op een steenworp afstand van het station. Op het Leeuwarder perron is slechts gekwetter van wat merels te horen. Het dagelijks journaal Hjoed (“Vandaag) van Omrop Fryslân TV wordt met gejuich en opmerkingen begeleid. Als een reizigster laat vallen dat ze de staking lastig vindt en nu de bus moet nemen, klinkt een smalend “Oooohh”.

Conducteur P. (zijn naam wil hij niet in de krant) zit al zeventien jaar op de trein. Hij is CNV-lid en heeft van zijn leven nog niet gestaakt. Nu wel, “met bloedend hart”. Maar het water staat hem tot de lippen. “De NS-directie weet niet half wat er op de treinen gebeurt”, zegt hij. “De collega's waar we nu voor staken zijn erbij gehaald om de veiligheid op de treinen te vergroten. Ze hebben allemaal een dure opleiding gehad.”

Onveiligheid, daar weten ze in Friesland alles van. Het was de moord op een conducteur in de trein van Harlingen die de NS er in 1991 toe bracht vierhonderd extra conducteurs in dienst te nemen. Een groot deel daarvan dreigt nu weer te verdwijnen terwijl de situatie niet wezenlijk is veranderd, aldus P.

Ook in Amsterdam wil men nog van geen wijken weten. H. van der Wal van de FNV denkt dat de bonden de stakers niet eens aan het werk kunnen krijgen als ze dat zouden willen. “Pas als ze tevreden zijn, gaan ze weer aan de slag”. Op de perrons van Amsterdam CS slenteren groepjes conducteurs en machinisten heen en weer en genieten van de zon. Een staker zit op een bankje accordeon te spelen. In de kantine is een groot klaverjastoernooi aan de gang, zo lijkt het. “Het is niet leuk om te staken, maar we houden het vol. Als de NS-directie niet wil overleggen, dan blijven wij hier zitten”, zegt een kaartende machinist.

Het standpunt van de NS-directie om niet te overleggen voordat de actie is beëindigd, vinden de stakers onacceptabel. “Als ze een estafettestrijd willen, dan kunnen ze die krijgen”, aldus B. Jansen, actieleider van de FSV. “Het is de schuld van de NS dat de klant niet wordt vervoerd. Dat zullen we steeds benadrukken.”

De publieke verontwaardiging over de stakingen valt mee. De reizigers reageren overwegend gelaten op de spoorwegacties, alsof het een natuurverschijnsel is. Achter het loket op het Centraal Station in Arnhem heeft men al vele malen berustend de schouders opgehaald en hetzelfde antwoord gegeven. “D'r gaat zeker niks vandaag”, vraagt een gehaaste scholier aan de lokettiste. “Jammer, doet u dan maar weer een grote blauwe buskaart”, antwoordt hij en telt hoofdschuddend zijn geld neer. Buitenlanders met bestemmingen als Schiphol en Parijs zijn als enige verrast en ontstemd als ze horen dat hun trein niet rijdt.

In de stationsrestauratie schenkt NS vandaag gratis koffie en thee. “Waarom”, vraagt een klant verbaasd. “Omdat er geen treinen rijden”, verwoordt de ober de geheel eigen logica van het bedrijf. Enkele plaatselijke zwervers hebben het buitenkansje al ontdekt en hun eigen tafeltje voor vandaag ingenomen. Bij de ingang van de Bruna-shop liggen in grote stapels de nieuwe spoorboekjes. “Daar hebben we wat aan”, moppert een vijftiger met aktentas die een krantje bij zich steekt en zuchtend in de richting van de streekbussen verdwijnt.