Terry Gilliam: van potsenmaker tot Hollywood-regisseur

South Bank Show/Terry Gilliam, Ned.3, 23.23-0.13u.

Het portret van filmmaker Terry Gilliam, dat vanavond in de serie South Bank Shows van de Engelse commerciële televisie te zien is bij de VPRO, dateert van 1991 en viel niet toevallig samen met de première van zijn moderne sprookje The Fisher King. Hoewel er geen sprake is van de platte promotie die elders soms wordt uitgezonden in de vermomming van een tv-uitzending, zou het te ver gaan dit programma een documentaire over Gilliam te noemen. Daarvoor ontbreekt de eigen inbreng van producer-regisseur Frances Dickenson. Drie dagen mocht de tv-ploeg ten huize van Terry Gilliam doorbrengen - en al die tijd was het Gilliam zelf, die de lakens uitdeelde.

Hij was een Amerikaanse tekenaar, tevens redacteur van een stripblad, die in de loop van de jaren zestig uit verveling naar Engeland trok en daar in contact kwam met de groep grappenmakers die op het punt stond Monty Python's Flying Circus te maken. Hij kwam als geroepen, zegt Michael Palin, want met zijn rare, uit schilderijen en oude prijscouranten geknipte animaties gaf hij cohesie aan de chaotische reeks half-afgemaakte sketches die ze wilden gaan spelen. Gilliam laat nog eens de herkomst zien van de grote, roze voet die in de Python-programma's alles in elkaar stampte: een prentbriefkaart van een schilderij van Bronzino.

Nadat hij via Monty Python and the Holy Grail (1974) filmregisseur was geworden, hield Terry Gilliam nog lang vol dat hij eigenlijk een kwajongen was en niets anders deed dan jongensdromen in vervulling laten gaan. Ook nadat Brazil (1983) had aangetoond dat hij meer was dan alleen een exuberante potsenmaker, bleef hij die rol trouw. Lachend noemt hij zichzelf, naar aanleiding van The Fisher King, een brave Hollywood-regisseur die netjes en binnen het budget zijn werk heeft gedaan. Maar het liefst zou hij toch een pestkop en een lastpak blijven, met onvoorspelbare films vol tegendraadse ideeën. Wat te denken, bijvoorbeeld, van een film over een schizofreen waarin slechts de helft van 's mans persoonlijkheid wordt belicht?

Gilliam is een aanstekelijk verteller en dat maakt deze South Bank Show weliswaar niet tot een toonbeeld van diepgang, maar ik heb me werkelijk geen minuut verveeld.