Spellingcommissie buigt zich over de 'ae' en de c/k-problematiek

NIJMEGEN, 13 JUNI. De 'ae' is reddeloos verloren. Dat voorspelt dr. A. Neijt, lid van de Spellingcommissie. “Neem van mij aan dat de gynaecoloog verdwijnt.” Maar de schrijfwijze van incest blijft gelijk. “We zijn zo gehecht aan de 'c' in incest dat dit woord niet met een 's' geschreven zal worden.”

Neijt was een van de sprekers tijdens het spellingcongres dat zaterdag in Nijmegen plaatshad. Leden van de Spellingcommissie, een onafhankelijke adviescommissie van de Taalunie, kregen de gelegenheid zich te revancheren na de lacherige commentaren die begin dit jaar klonken toen de drastische voorstellen van de commissie om de spelling te wijzigen uitlekten.

Het Comité van Ministers van de Taalunie liet in maart weten de voorstellen te vergaand te vinden. Geen sjampanje, krapo of hipoteze. Het comité is voorstander van een beperkte spellingwijziging. Kern daarvan is dat de huidige voorkeurspelling van bastaardwoorden de enig toegelaten spellingwijze wordt.

De weerstand tegen en de irritatie over de voorstellen van de Spellingcommissie kunnen niet los worden gezien van de “tendentieuze berichtgeving in de kranten”, betoogde drs. P. Uit den Boogaart, verbonden aan de vakgroep psychologie en taal in de techniek aan de Technische Universiteit Eindhoven.

Maar er is volgens Uit den Boogaard nog een reden voor irritatie: “Mensen zijn gewend aan een bepaalde spelling en willen dat die zo blijft.” Ook wordt getwijfeld aan het nut van spellingwijzigingen. “Elke verandering roept weerstanden op. Maar irritatie zal uitblijven als de wijzigingen zo klein zijn dat ze nauwelijks worden opgemerkt”, aldus Uit den Boogaard.

De kans dat de spelling van woorden waarin de c een s-klank heeft, zoals incest en cent, wordt gewijzigd acht hij dan ook gering. De irritatie zal te groot zijn. “Ik wil wedden dat men liever één keer per bladzijde stuit op een woord waarin de 'c' is vervangen door een 'k' dan één keer per tien bladzijden sent ziet staan in plaats van cent.”

Volgens dr. A. Neijt heeft de Spellingcommissie alleen wijzigingsvoorstellen gedaan voor woorden die nu op verschillende manieren worden gespeld. Actie mag, maar aktie ook. Ook akte en acte worden vrolijk door elkaar gebruikt. Die dubbelspelling zou de Spellingcommissie willen uitbannen.

“De variatie maakt de taalgebruiker onzeker, want een vast woordbeeld kan moeilijk inslijpen wanneer nu eens k, dan weer c geschreven wordt”, aldus Neijt. Het opheffen van dit onderscheid kan, zo stelt zij, wanneer wordt afgesproken 'ks' als 'kt' te spellen in woorden die eindigen op een onbeklemtoond achtervoegsel 'ie'. “Dus: aktie, friktie, flektie. Inheemse woorden kennen de klankopeenvolging -ksie niet, dus daarvoor geldt de regel niet. Griekse woorden hebben klemtoon op -ie en zijn daarom uitgesloten van deze regel. Een woord zoals dyslexie zal dus in deze beschrijving niet worden omgespeld tot dyslektie.”

De spellingwijzigingen moeten volgend jaar juni hun beslag krijgen in het dan te verschijnen nieuwe Groene Boekje. “Ze komen er nooit uit”, voorspelde een van de aanwezigen zaterdag op het spellingcongres. “Het Comité van Ministers vindt dat voorkeurspelling de enige spelling moet zijn. Wat doe je dan met woorden als vakantie en vacant? Allebei voorkeurspelling. Het zal niet gemakkelijk zijn de c/k-problematiek op te lossen.”

Onder uitgevers woedt intussen een andere discussie: is het juist dat de Taalunie de opdracht voor de uitgave van het nieuwe Groene Boekje aan de Sdu heeft gegeven zonder andere uitgevers de mogelijkheid te bieden een voorstel in te dienen?

Een aantal uitgevers, waaronder Van Dale, Het Spectrum en Wolters-Noordhoff, had de Taalunie laten weten het Groene Boekje te willen uitgeven maar ze kregen nul op het rekest.

Volgens Van Dale Lexicografie-directeur P. Detiger krijgt de Sdu een onaanvaardbaar grote voorsprong op andere uitgevers. Die kunnen pas aan de slag als de Sdu met de nieuwe woordenlijst op de markt komt.

“Ons kost het dan zeker twee jaar om alle Van Dale en Wolters-Noordhoff woordenboeken en alle elektronika om te spellen, terwijl een van onze concurrenten de relevante informatie al beslissend in handen heeft”, zegt Detiger in Boekblad, het nieuwsblad voor het boekenvak.