Oostenrijk; Toast en zalm FPÖ onberoerd na mislukte 'angstcampagne'

WENEN, 13 JUNI. Een handjevol partijleden zit bedremmeld voor de televisie. Hier en daar wordt een glas champagne gedronken maar de zilveren dienbladen met toast en zalm zijn onaangeroerd gebleven. Op het hoofdkantoor van Jörg Haiders rechtse populistische partij FPÖ aan de Kärntnerstrasse is de stemming bedrukt. De partij heeft de laatste maand een agressieve campagne tegen de toetreding van Oostenrijk tot de Europese Unie gevoerd, maar het heeft niet mogen baten, zo bleek gisteren.

“Er is hier geen reden om feest te vieren”, zegt een blonde jongen in driedelig pak. Maar het overweldigende 'ja' van Oostenrijk voor de toetreding tot de EU vindt hij geen nederlaag voor de FPÖ. “De positie van onze partij heeft met deze stemming niets te maken. Het referendum gaat over Oostenrijk en de EU, niet over de FPÖ. We hebben een stemadvies gegeven, dat is alles.” Hij verwacht voor de FPÖ een goed resultaat bij de verkiezingen in oktober. “De kiezers zijn flexibel. In 1998 wordt Haider president.”

Nadat de uitslag van het referendum bekend was geworden, verklaarde kanselier Franz Vranitzky dat de Oostenrijkers hadden laten zien bestand te zijn tegen de “simplistische provocatie” van de tegenstanders van de toetreding. Behalve Haiders FPÖ hebben ook de Groenen campagne gevoerd tegen de toetreding. Zij hebben gewaarschuwd tegen de vervuiling van het milieu door toenemend vrachtverkeer in Tirol, de concurrentie van grote landbouwbedrijven voor de Oostenrijkse ecologische boeren en het verlies van de Oostenrijkse neutraliteit.

De woordvoerder van de Groenen in de Bondsdag, Peter Pilz, zei dat zijn partij er op zou toezien dat de regering de belofte van neutraliteit zou nakomen. De Oostenrijkse regering heeft in haar campagne voor de toetreding tot de EU steeds gezegd dat toetreding en handhaving van de militaire neutraliteit verenigbaar zijn. De neutrale status ligt de Oostenrijkse bevolking te na aan het hart om er afstand van te doen en zonder die belofte van de regering was de uitkomst van het referendum in gevaar gekomen.

Zolang van een serieuze gemeenschappelijke buitenlandse politiek in de EU nog geen sprake is en de Westeuropese Unie (WEU) in een embryonaal stadium verkeert, hoeft van de Oostenrijkse neutraliteit ook geen punt gemaakt te worden. De Oostenrijkse regering kon het lidmaatschapsverdrag van de EU met een gerust hart ohne wenn und aber ondertekenen.

Ook Haider zei dat hij de regering de komende tijd “op de vingers zou kijken”. Maar meer dan om de handhaving van de neutraliteit gaat het hem om het waarmaken van de regeringsbelofte dat de belastingen na de toetreding niet omhoog gaan. Haider was geen principieel tegenstander van de toetreding, hij heeft zich in het verleden zelfs verschillende malen voor het EU-lidmaatschap uitgesproken en wil ook dat Oostenrijk lid wordt van de NAVO. Maar hij meende dat de Oostenrijkse regering bij de onderhandelingen in Brussel de landsbelangen onvoldoende had behartigd en dat er opnieuw met de EU over de toetreding onderhandeld moest worden.

Haider wilde het referendum over de toetreding gebruiken om de Oostenrijkse regering te “vermanen”. Om de Oostenrijkers daartoe te bewegen heeft hij alle mogelijke argumenten uit de kast gehaald en zich als spreekbuis van het anti-EU-kamp opgeworpen. Door de toetreding zou volgens Haider de Oostenrijkse schilling verdwijnen, de boeren ten ondergaan, de criminaliteit en de werkloosheid stijgen, evenals de belastingen en zou Oostenrijk voortaan Spaanse yoghurt met luizen voorgeschoteld krijgen.

Haider heeft zich in zijn oppositie tegen de toetreding mogelijk verkeken op de mate waarin de regeringspartijen ÖVP en SPÖ de Oostenrijkse bevolking in hun greep hebben. Door hun werkgevers, hun kerk, hun televisie en vrijwel al hun kranten zijn de Oostenrijkers ten overvloede gewezen op de voordelen van de toetreding.

Als het de opzet van Haider geweest is met het referendum een aanval op de Oostenrijkse regering in te zetten ter voorbereiding van de verkiezingen in oktober, is dat mislukt. Hij heeft met zijn “angstcampagne” tegen de toetreding zijn kansen ooit in de regering te komen in een coalitie met de ÖVP, alleen maar verkleind.

Minister van buitenlandse zaken Alois Mock (ÖVP) die de deur naar samenwerking in de regering met Haider tot dusver nooit helemaal had dichtgeslagen, heeft zich tijdens de viering van zijn verjaardag vrijdag in zeer scherpe bewoordingen over de anti-EU-campagnes uitgelaten, waar hij onmiskenbaar die van Haider mee bedoelde. Vice-kanselier Busek (ÖVP) heeft na het bekend worden van de uitslag gezegd dat het onmogelijk was in de toekomst te regeren met partijen die een anti-EU campagne gevoerd hadden.