'NS niet bedrijf dat het was'; NS-directeur G. Hammar wil duidelijkheid

UTRECHT, 13 JUNI. “Een bericht als dit valt altijd slecht”, zegt directeur G. Hammar van NS-Reizigers. “Als mensen horen dat bijna 500 collega's overcompleet worden, is dat een schok. Dan beseffen ze dat het ernst is. Dat de NS niet meer het bedrijf is dat het altijd was.”

Het voorstel om 470 machinisten en conducteurs overcompleet te verklaren en daarbij te garanderen tot 1996 geen nieuwe overcompleetverklaringen zouden volgen, kwam van Hammar. De directeur van het verzelfstandigde NS-Reizigers verwachtte hiermee het personeel de duidelijkheid te verschaffen die het, zo was zijn indruk, ook wenste. Bij NS-Reizigers moeten tussen 1993 en 1998 2.300 arbeidsplaatsen verdwijnen (op een totaal van ongeveer 12.000). Tot nu toe is dat slechts voor een paar honderd gelukt. Bij de NS als geheel gaat het sneller. Van de 4.800 arbeidsplaatsen die daar moeten verdwijnen, zijn al zo'n 2.000 weg.

“Achteraf bezien”, zegt Hammar, “was het misschien beter geweest om niet met dit voorstel te komen. Maar dat is achteraf. En wat de hele tijd niet duidelijk voor het voetlicht is gekomen, is dat het geen dictaat was. Het was niet meer dan een voorstel. En het gaat ook niet om ontslagen, het gaat om een overcompleetverklaring. Voor de machinisten en conducteurs om wie het gaat, zal gedurende drie jaar naar een andere functie worden gezocht. Dat staat in het sociaal plan. En dat staat recht overeind.”

Probleem voor NS-Reizigers is dat het rijdend personeel minder veranderingsgezind is dan andere groeperingen binnen het bedrijf. “Machinisten en conducteurs”, zegt Hammar, “voelen zich de frontliners van het bedrijf. Het zijn de mensen die zich het meest bij het bedrijf betrokken voelen. Veel meer dan bijvoorbeeld kantoorpersoneel, hebben zij gekozen voor een baan bij de NS. De meesten dachten ook dat het een baan voor het leven zou zijn.”

In de garantie dat gedurende drie jaar naar een andere functie voor overcomplete werknemers wordt gezocht, zien machinisten en conducteurs ook minder heil dan de rest van het personeel. Immers, ook bij het loketpersoneel, een mogelijk alternatief voor overcomplete conducteurs, moeten arbeidsplaatsen verdwijnen. “Maar het is ook”, meent Hammar, “beleving. Mensen denken dat die drie jaar het voorportaal van de WW vormen. Dat is niet zo, maar het is de gevoelswaarde van uit je functie gehaald te worden.”

Volgens Hammer is dat “de diepere achtergrond” van het conflict. “Het is voor de NS moeilijk om voor machinisten en conducteurs een functie te vinden waar ze zich net zo thuisvoelen als op de trein. Tot nu toe hebben de meeste overcomplete werknemers werk buiten de NS gevonden.” Punt is ook dat het salaris van machinisten en conducteurs voor een aanzienlijk deel uit onregelmatigheidstoeslagen bestaat. In een nieuwe functie vallen die waarschijnlijk weg.

Hoe het conflict af gaat lopen, weet Hammar niet. Zeker is voorlopig alleen dat de reorganisatie bij de NS door moet gaan. Want: “Wij kunnen de klant niet uitleggen dat ons personeel weigert om efficiënter te werken en dat daardoor de kaartjes duurder moeten worden.”