Janssen toont zich aan vooravond van Noach

Concert: Rondom Guus Janssen. Gehoord: 11/6 De IJsbreker Amsterdam.

Noach van Guus Janssen gaat vrijdag in première in de Amsterdamse Stadsschouwburg. De decors voor deze opera zijn van beeldend kunstenaar Karel Appel, regisseur is Pierre Audi. Om alvast in de stemming te komen was er afgelopen zaterdag in de IJsbreker een avondje Janssen, met muziek van hemzelf en van geestverwanten - al is het erg onwaarschijnlijk dat zo'n dwarse componist die heeft.

Janssen was, behalve als componist, in drie gedaanten aanwezig: als presentator, improvisator en uitvoerder van andermans werk: Stehende Musik van Stefan Wolpe, geschreven in 1925, maar met zijn bonkende akkoorden volgens Janssen klinkend alsof het in 1990 was ontstaan in Den Haag.

Op een avond van Guus Janssen zijn de noten op rantsoen gesteld. Dat blijkt ook uit zijn voorkeuren. Violist Peter Brunt en pianiste Ellen Corver speelden Six Melodies (1950) van John Cage, die met een minimum aan materiaal zes compositietjes schreef die toch flink van elkaar verschillen. Volgens Janssen was dit werk in 1975, toen hij het leerde kennen, 'een soort van invloed' voor hem geweest.

Fremder Szene nr.1 van Wolfgang Rihm koos Janssen ook vanwege de 'primitieve middelen'. Hij viel ooit midden in het stuk, toen hij toevallig de radio aanzette, en werd erdoor gefascineerd, omdat de componist slechts leek te werken met de eerste lessen van de algemene muziekleer. Janssen had het werk sindsdien niet meer gehoord en na de bitse uitvoering door het Osiris Trio gaf hij toe, dat er veel meer in deze muziek te beleven valt dan hij zich herinnerde.

Omdat het concert bedoeld was als een inleiding op zijn opera, koos Janssen uit zijn eigen muziek twee vocale werken: een nieuwe versie van de 'opera' Faust's Licht (1988) en het koorwerk Zonder (1986). In Faust's Licht, gebaseerd op een tekst van Gertrude Stein, verkoopt Faust zijn ziel om elektrisch licht te bemachtigen. Het is een werk met typische Janssen-trekjes. Een strijkkwartet - mooi gespeeld door het Mondriaan Kwartet - verklankt de personages 'natuurlijk licht' (heldere, kale natuurlijke flageoletten) en 'kunstlicht' (een vette, kunstmatige vibratoklank). Er komt ook een hond in voor en Janssen heeft daarvoor hondengeluiden omgezet in genoteerde muziek, 'zoals Messiaen dat deed met vogels.'

De uitvoering viel tegen. Sopraan Ilse van de Kasteelen deed haar best, misschien zelfs te veel. Met haar overspannen geacteer en bleke klank wist ze Janssens muzikale rijkdom onvoldoende vorm te geven. Het quasi-surrealistische libretto van Friso Haverkamp, die ook de slappe tekst schreef van het koorwerk Zonder, leidde af van de muziek. Hopelijk is dat geen slechte voorbode voor vrijdag, want Haverkamp schreef ook het libretto van Noach.