'Voetbal is menselijk, dat moet zo blijven'

Voetbal moet als kijksport aantrekkelijker worden. In Amerika introduceert de wereldvoetbalfederatie daarom belangrijke spelregelwijzigingen. FIFA-secretaris Joseph Blatter over de nieuwe buitenspelregel, het arbitrale kwartet en de rol van de televisie. “De scheidsrechter is geen rechter zoals de Nederlandse taal suggereert.”

In de strijd tegen defensiesystemen en spelverruwing proberen de leiders van de wereldvoetbalfederatie (FIFA) aan de hand van bevindingen en adviezen van de werkgroep Task Force Football 2000 voetbal als kijksport aantrekkelijker te maken. Het spelpeil en de amusementswaarde van een wereldkampioenschap dient als belangrijkste graadmeter. In de werkgroep hebben onder andere zitting trainers, ex-voetballers en ex-scheidsrechters.

Het spelpeil van het wereldkampioenschap van vier jaar geleden in Italie was zo teleurstellend dat besloten werd voor het titeltoernooi van 1994 een aantal ingrijpende veranderingen in de spelregels en de toernooiformule door te voeren. Secretaris Joseph Blatter van de FIFA licht de veranderingen toe.

Kunt u in het kort aangeven welke de belangrijkste wijzigingen in de spelregels zijn?

“In 1992 hebben we al het terugspelen op de doelman proberen te beperken. Dat is gebeurd om de snelheid van het spel te bevorderen. Dat is een succes gebleken. Vooral omdat deze nieuwe regel de wedstrijden spectaculairder blijkt te maken en het aantal doelpunten is toegenomen.

Vervolgens is de buitenspelregel zodanig gewijzigd dat wanneer een aanvaller gelijk staat met de laatste verdediger geen sprake meer is van buitenspel. Daarin zullen we met ingang van het wereldkampioenschap een stapje verder gaan. De grensrechter moet dan bij twijfel zijn vlag naar beneden houden.

En dan moet de tackle van achter - en niet alleen de zogenoemde 'professionele overtreding' op een aanvaller die alleen op het doel afgaat, maar overtredingen van die aard die over het hele veld worden begaan - worden aangemerkt als grof spel. Volgens artikel 12 van de spelregels moet die met een rode kaart worden bestraft.''

Daarnaast zijn er wijzigingen in het toernooireglement van het WK.

“In het nieuwe toernooireglement worden in de eerste ronde, tijdens de groepswedstrijden, drie punten toegekend aan de winnende partij in plaats van twee. Een gelijkspel wordt gehonoreerd met een punt. Een nederlaag uiteraard met nul.

Vanaf het wereldkampioenschap zal in het wedstrijdreglement naast twee veldspelers ook de doelman gewisseld mogen worden.

In de tweede ronde, waarin volgens het knockout-systeem wordt gespeeld, zal er bij een gelijke stand een verlenging van tweemaal vijftien minuten zijn. Nog geen 'sudden-death'. We wilden nog niet te veel veranderen. Maar bij het volgende WK in 1998 zal dat wel het geval zijn. We spreken niet over sudden-death, dat is een negatieve benaming. We noemen dat 'golden goal' of 'lucky goal'. We moeten het voetbalspel positief benaderen.

Om de snelheid van het spel te bevorderen en de aanvallende partij te steunen zullen geblesseerde spelers niet meer in het veld verzorgd mogen worden. Ze dienen onmiddellijk buiten het veld gedragen te worden of indien mogelijk gereden met een rijdende brancard.''

Er zullen meer eisen aan de arbitrage gesteld worden?

“We hebben vastgesteld dat de scheidsrechters tijdens het wereldkampioenschap in Italie en in andere evenementen naar mate de wedstrijden langer duurden steeds meer vermoeid raken. Vooral degenen die ouder zijn dan 45 jaar. Daarom hebben we de leeftijdsgrens verlaagd naar 45 jaar. Daarmee hebben we al bij de selectie voor het wereldkampioenschap rekening gehouden. Ik geloof dat we daar op het WK al de eerste vruchten van zullen plukken. Over vier jaar op het WK in Frankrijk hopen we als het semi- of fullprofessionalisme van de scheidsrechters in alle landen is ingevoerd, over nog betere scheidsrechters te beschikken.”

Waarom wordt per land niet een arbitraal trio aangesteld voor een WK, maar een duo, zoals bij Nederland met scheidsrechter Van der Ende en grensrechter Dolstra?

“Veranderingen gaan binnen de voetbalwereld langzaam. Zelf heb ik jarenlang gestreden voor echte grensrechters en echte scheidsrechters. Het zou slecht zijn alleen maar scheidsrechters voor het WK aan te wijzen en dan tegen sommigen te zeggen: 'Jij bent slechts grensrechter.' Ideaal is niet twee grensrechters en een scheidsrechter, maar twee scheidsrechters en twee grensrechters. Een kwartet uit hetzelfde land dus. In de toekomst zal bij elke wedstrijd een kwartet aanwezig zijn.

We maken nu een kwartet van scheidsrechters en grensrechters die wat betreft taal dichtbij elkaar liggen. Die vier zullen vanaf het begin tot het einde samen zijn. Zo zou bijvoorbeeld een kwartet gevormd kunnen worden met de Nederlander Van der Ende en de Duitser Krug, aangevuld met een Nederlandse en een Duitse of Belgische grensrechter. Mensen die elkaar kunnen verstaan is al een enorme verbetering. Er wordt van ze gevraagd dat ze elkaar steunen. Vroeger waren scheidsrechter en grensrechters concurrenten. Dan kon een grensrechter zijn scheidsrechter benadelen om de kans te krijgen zelf de volgende wedstrijd te mogen fluiten.''

Wat doet die vierde man?

“De vierde man, de tweede scheidsrechter dus, is effectief aanwezig. Tot nu toe had hij bij de kwalificatiewedstrijden alleen een administratieve taak aan de zijlijn. Dat gaat veranderen op het WK. Daar zal het arbitrale kwartet samen met de twee elftallen bij aanvang van de wedstrijd het veld op marcheren. De vierde man staat klaar om in te vallen wanneer de eerste scheidsrechter geblesseerd raakt of anderszins niet meer verder kan fluiten. Tot nu toe was hij bij de kwalificatieduels voor het WK slechts anoniem aanwezig.

De grensrechter krijgt een belangrijke taak. Vooral bij de buitenspelregel. Bij twijfel mag hij niet vlaggen. In Duitsland hebben we de affaire Bayern-Nurnberg gehad. De grensrechter zei achteraf voor de sportrechter dat hij twijfelde of die bal wel of niet de doellijn was gepasseerd. Dan had die man gewoon niet moeten vlaggen. Waarom hij het wel heeft gedaan? In een reflex, denk ik. En natuurlijk wil hij gezien worden.

Voetballers zijn natuurlijk slimmeriken - en vergeet niet de trainers. Neem de spelers van AC Milan en het Italiaanse elftal. We hebben dat op video aan de scheidsrechters tijdens ons seminar in Dallas laten zien. Wanneer er een gevaarlijke situatie is, steken alle verdedigers hun hand op. En de man aan de zijlijn is ook een mens. Als hij ze allemaal hun hand ziet opsteken, steekt hij automatisch zijn vlag omhoog. Sacchi, de Italiaanse bondscoach, zegt dat het ergste wat Italie kan overkomen op het WK is als Baresi, hun libero, zijn arm blesseert, waardoor hij hem niet meer kan opsteken.''

En wat met buitenspel van een speler die niet aan het spel deelneemt, maar wel hinderlijk voor de verdedigers aanwezig is?

“Dat is een groot probleem. De regel is dat een speler die duidelijk geen voordeel kan halen uit zijn buitenspelpositie, niet hinderlijk buitenspel staat. Dat is een kwestie van aanvoelen van de scheidsrechter en de grensrechter. Het grote probleem is dat weinig scheidsrechters gevoetbald hebben en eigenlijk geen enkele op hoog niveau. We moeten daarom oud-profvoetballers bewegen scheidsrechter te worden. Wanneer een speler op z'n 28ste ziet dat zijn carriere afloopt, dan moet hij naar een scheidsrechterscursus gaan. Dat wordt interessant als een scheidsrechter professional is, dus goed wordt betaald.”

Wie wil er nu scheidsrechter worden? Wie wil er nu elke week uitgescholden worden door spelers, trainers en toeschouwers?

“Misschien wil vandaag niemand, maar misschien willen ze in de toekomst wel. De grootste tegenstanders van veranderingen in het scheidsrechterswezen zijn de scheidsrechters. Die willen niet anders worden. Die willen zich gedragen alsof ze door god gezonden zijn. Zolang scheidsrechters amateur blijven en de voetballers prof, blijven de verhoudingen scheef.”

De invloed van de televisie op arbitrale beslissingen zal steeds groter worden. Scheidsrechters worden wekelijk geconfronteerd met hun fouten.

“Wat er in Duitsland is gebeurd, daar zijn we niet gelukkig mee. Een doelpunt dat eerst wordt toegekend en aan de hand van TV-beelden alsnog wordt afgekeurd. We hebben niet ingegrepen omdat de scheidsrechter voor de rechtbank heeft verklaard dat hij een vergissing heeft gemaakt. We hebben gevraagd waarom hij dan de wedstrijd in de rust niet heeft afgebroken, als hij toch wist dat er een vergissing in het spel was. Dat had hij moeten doen. Maar hij wilde het niet omdat er 63.000 toeschouwers aanwezig waren, hij was bang voor de gevolgen. Daar heeft hij gelijk in. De rechtbank heeft niet geoordeeld op grond van de TV-beelden, maar op basis van het scheidsrechtersrapport en de verklaring van de grensrechter. Feitenbeslissingen van de scheidsrechter moeten beschermd worden. Maar het ging hier om de geloofwaardigheid van de sport. Hier was echt geen twijfel mogelijk.

TV-beelden gebruiken we alleen maar bij discipline-maatregelen, bij overtredingen. Maar we zijn geen politie-agenten. We reageren alleen op rapporten van scheidsrechters en waarnemers en niet op waarnemingen van buitenstaanders, zoals van de televisie, en van toeschouwers.''

Maar het doelpunt dat Maradona in 1986 op het WK tegen Engeland met de hand van god maakte?

“Ik geloof dat we nu in het geval van Maradona zouden overwegen iets te ondernemen. Maar we kunnen de wedstrijd niet herhalen of laten overspelen, zeker niet op zo'n toernooi. We doen een beroep op de sportiviteit van spelers als Maradona of Hellmer die verzweeg dat zijn doelpunt van Bayern Munchen tegen Nurnberg geen doelpunt was. Wanneer hij sportief was geweest, had hij de FIFA fairplay-prijs gekregen.”

Zo'n prijs weegt toch niet op tegen de belangen van zo'n wedstrijd. Zo'n speler wordt vermoord als hij zo eerlijk is.

“Misschien wel. Dat is een kwestie van karakter en opvoeding.”

TV-beelden kunnen toch tijdens de wedstrijd worden gebruikt om de scheidsrechters van dienst te zijn?

“Nee, voetbal leeft van toeval en discutabele beslissingen. Als je dat wegneemt wordt het voetbal wetenschappelijk. Bovendien moet je dat dan op alle niveaus doen. Waar ligt de grens? Waar wel en waar niet meer? Voetbal is menselijk, dat moet zo blijven. Daarom is het ook zo populair. Er moet nog uren en dagen over gesproken worden. Maar misschien is het wel raadzaam een doelrechter aan te stellen. Dan krijgen we niet het gezeur als over dat doelpunt tijdens de WK-finale van 1966.”

Er is vastgesteld dat het tempo van de wedstrijd de scheidsrechters vaak te hoog wordt. Waarom dan geen twee scheidsrechters in het veld?

“We zijn voortdurend bezig met het bedenken van oplossingen. Nu bijvoorbeeld zijn er twee grensrechters die ieder aan een zijlijn een helft van het veld bestrijken. Waarom niet de hele zijlijn? Dan wordt hij moe, zegt men. Onzin, ik denk dat hij maximaal een kilometer loopt per wedstrijd en een scheidsrechter twaalf kilometer. We hebben er toch mee geexperimenteerd in Italie. Dat loopt super. De scheidsrechter en de grensrechters waren bovendien met elkaar verbonden door een zender. Met een pieptoon van de grensrechter weet de scheidsrechter dat de grensrechter iets heeft gesignaleerd. Dan is de scheidsrechter niet alleen afhankelijk van wat hij met zijn ogen kan bestrijken. Dan wordt hij geassisteerd door zijn oren. Dit wordt in de toekomst zeker ingevoerd.

Maar we mogen de scheidsrechter niet alle verantwoordelijkheid geven. Hij is niet de rechter, zoals in de Nederlandse en Duitse taal wordt gesuggereerd. Hij is een 'referee'. The man to refer to, een man die bemiddelt.''

Wanneer wordt de 'kick-in' ofwel de intrap in plaats van de ingooi ingevoerd?

“Er wordt in Engeland in de vijfde divisie en vanaf volgend jaar in de Belgische tweede divisie met de kick-in geexperimenteerd. We denken dat het spel er sneller door wordt. Het is toch niet logisch in voetbal dat de bal met de hand wordt gespeeld. In basketbal, handbal en volleybal spelen ze toch ook niet met de voet? De meeste voetbalelftallen hebben nu een ingooi-specialist, die een bal dertig meter ver kan gooien. Dat is niet normaal, dat is handbal.

Weet u waarom er in voetbal wordt ingegooid? Dat is voetbalhistorie. Dat was een straf voor de speler die de bal niet in het veld kon houden. Die moest dan als straf de bal zelf ingooien. Het enige wat verandert, is dat ook een andere speler mag ingooien. De regel komt uit het rugby, waaraan voetbal ontleend is. In het Union Rugby trappen ze bal bewust uit het veld. Terreinwinst. Dan mogen ze hem zelf weer ingooien.''

Het spel vertragen is een essentieel onderdeel van een tactiek. Hoe kan dat worden tegengegaan?

“Daar zullen de scheidsrechters tegen moeten optreden. We kunnen wel de voetballers en de trainers op hun verantwoording wijzen en zeggen dat het gaat om doelpunten. Maar dan zullen zij op hun eigen belang wijzen.”

In de hitte van met name Florida zal het tempo bewust laag worden gehouden. Het spel vertragen wordt tot een tactisch kunststukje verheven.

“Maar ze moeten wel winnen. Daarom is in de eerste ronde de beloning van drie punten voor een overwinning ingevoerd. Wie verliest, zal de volgende wedstrijd moeten winnen.”

Er was sprake van het invoeren van 'time-outs'?

“Daarover is lang gediscussieerd door de werkgroep. Verwonderlijk is dat de trainers als enige tegen time-outs waren. Ze zijn bang dat wanneer hun elftal in de aanval is, de andere partij gauw om een time-out vraagt. De spelers, zijn er voor, de scheidsrechters ook. Ik geloof dat in de toekomst de tijd wordt stilgezet bij spelonderbrekingen. Eerder dan time-outs. Een voetbalwedstrijd mag niet veel langer dan anderhalf uur duren.”

De Amerikaanse TV-maatschappijen en andere commerciele TV-stations zouden baat hebben bij time-outs. Dan kunnen ze de reclameboodschappen van de adverteerders die hun programma betalen, uitzenden.

“Op het WK van 1990 werd gemiddeld slechts 48 minuten gevoetbald. We proberen met de nieuwe spelregels op 60 minuten te komen. Dan wordt er dertig minuten niet gespeeld. Dan hebben ze alle tijd voor hun commerciele of andere boodschappen. U heeft toch al gezien hoe vindingrijk de televisie is. Bij een spelonderbreking laten ze in een hoekje van het scherm een reclamespot zien. Dan blijft de TV-kijker zien wat er op het veld gebeurt.”

Maar de Amerikanen hebben wel aangedrongen op time-outs?

“Nou en of. Ze wilden zelfs dat een wedstrijd viermaal 25 minuten duurde, met drie pauzes. Maar dat hebben we kunnen tegenhouden. Wat Amerikanen interesseert is kort en snel spel, en zoveel mogelijk doelpunten in zo weinig mogelijk tijd. Amerikanen willen tellen, tellen. Als het geen punten zijn dan wel geld. Dat willen wij ook. Als tellen het voetbal maar ten goede komt.”