Pressie op Moskou

DE OPEENVOLGENDE conferenties van de NAVO en van de NACC (Noordatlantische Samenwerkingsraad) eergisteren en gisteren hebben voor de nodige duidelijkheid gezorgd. De Atlantische staten zijn niet bereid, zoals Moskou had gesuggereerd, aan Rusland een veto te verlenen over hun besluiten. Anderzijds wensen zij, met het oog op een soepele en intensieve samenwerking, Moskou niet voor verrassingen te plaatsen. De woorden van de Britse minister Hurd, “geen veto's en geen verrassingen”, vatten de boodschap samen die zijn Russische ambtgenoot Kozyrev in Istanboel in ontvangst mocht nemen en die een compromis betekende tussen een Amerikaanse afwijzing van eerder geuite Russische verlangens en Duitse bereidheid om daarmee juist verregaand rekening te houden.

De Duitser Kinkel had er donderdag in NAVO-verband op gewezen dat veiligheid in Europa niet kon bestaan zonder Rusland en zeker niet tegen Rusland. En hoewel Duitslands bondgenoten op die uitspraak niet hebben willen afdingen, hebben ze zich er evenmin door willen laten binden. Zo zullen de Russen er “eventueel” rekening mee moeten houden dat de NAVO toch naar het Oosten zal worden uitgebreid. Of Moskou zich dan zal willen laten geruststellen door de uitspraak van de Amerikaanse minister Christopher dat de tijd voor het scheppen van nieuwe invloedssferen in Europa voorbij is, mag intussen worden betwijfeld. Wat is de NAVO anders dan een invloedssfeer?

VOOR ENIGE PRESSIE op het Rusland van Jeltsin schrikt de NAVO dus niet terug. Evenmin als de Russische regering dat overigens in omgekeerde richting doet. Want het optreden van minister van defensie Gratsjov enkele weken geleden in Brussel mocht als pressie worden uitgelegd. Volgens Gratsjov toen moest de betekenis van de NAVO juist aanzienlijk worden teruggeschroefd, een eis die Kozyrev gisteren herhaalde. Bovendien was volgens Gratsjov, ten behoeve van de Russische vredesinspanningen in de Kaukasus, het verdrag met het Westen over wederzijdse troepenvermindering uit 1990 aan een ingrijpende revisie toe: Rusland moest de ruimte krijgen om in dat gebied aanzienlijke versterkingen te legeren. Tot genoegen van de Turkse gastheren stuitte ook deze Russische wens bij de NAVO op een weigering.

Al met al is de spanning, ondanks de over en weer onderstreepte goede bedoelingen, opgevoerd. Kozyrev is namelijk naar huis vertrokken, de achterblijvers in het onzekere latend over wat nu als het belangrijkste wordt gezien: de datum waarop Rusland het aangeboden partnerschap voor de vrede zal tekenen. Wie vermoedt dat dit nu zonder verdere plichtplegingen zal gebeuren, vergist zich waarschijnlijk.

MAAR OVER DE VRAAG of er naast of zelfs boven het partnerschap een speciale overeenkomst tussen Rusland en de NAVO moet komen, en, zo ja, wat er dan wel en niet in zou moeten staan, dat is nu juist een kwestie die de NAVO graag zou willen omzeilen. Al was het maar omdat daarover in eigen kring de nodige nuances bestaan.