Pikorde

Zondag 17 juli doet eenderde van de wereldbevolking hetzelfde. Twee miljard mensen vertonen op hetzelfde moment de uiterlijke kenmerken van verbazing, verrassing, verontwaardiging en herkenning. Ze kijken allemaal naar de tweeentwintig voetballers en een scheidsrechter binnen de krijtlijnen van de Rose Bowl in Los Angeles. Het is tegelijk fascinerend en huiveringwekkend om te bedenken dat bijvoorbeeld een enkele rotstreek van een enkele sterveling, laten we zeggen de midvoor die de keeper in het gezicht schopt, op hetzelfde moment eenderde van de hele wereldbevolking in collectieve en gelijktijdige uitbarstingen van woede kan jagen. Of omgekeerd een enkele aanraking door god, laten we zeggen een middenvelder die vanaf de middenlijn met een lob een doelman verschalkt, twee miljard mensen in een roes van grenzenloze bewondering brengt.

De omvang en de consequenties van dit verschijnsel zijn voor de aardbewoners nog goeddeels een mysterie. Maar feit is dat het grensoverschrijdende vermaak al enkele jaren bezig is om krachtiger snaren te raken dan alle conflicthaarden van Boutros-Ghali bij elkaar opgeteld. Televisie leent zich bij uitstek voor het transport van emotie, verbijstering en ontroering en sport als gereguleerde krachtmeting is bij uitstek geschikt om zulke ingredienten te leveren. Want alleen sport kan vreugde, zweet en tranen organiseren en alleen dan is er de garantie van voldoende camera's en hoeken.

Waar de voetbalteams hun strijd strijden is in wezen niet zo belangrijk. In het media-tijdperk is plaats van handeling als deel van de werkelijkheid al lang gereduceerd tot een verplaatsbare coulisse. Belangrijk is het alleen voor het afgeleide prestige, de economische prikkels en de organisatorische infrastructuur. Hoe vaak fungeert daarom het stadion in Miami, Florida, al niet als het media-centrum van Latijns-Amerika?

Wie een wereldkampioenschap voetbal of wie Olympische Spelen kan herbergen, die telt in de rangorde der regio's mee. Amerika telt met dit wereldkampioenschap en met de Olympische Spelen over twee jaar in Atlanta dus in de internationale media-betrekkingen niet alleen mee, maar is daar supermogendheid nummer 1.

Dat neemt niet weg dat voor de wat ouderwetser aangelegde voetballiefhebber de keuze van de Verenigde Staten voor het voetbal-WK een gotspe is. Als er uitgerekend een land ter wereld is dat in het geheel geen emotionele attaches met voetbal bezit dan is het Amerika wel. Geen kind heeft er affiches van voetballers op zijn kamer, op straat wordt nooit of te nimmer een bal getrapt en de televisie in Amerika moet blij zijn wanneer ze bij de voetbalfinale een kijkcijfer bereikt van vijf procent van de laatste Super Bowl (134 miljoen kijkers). Wie op een Amerikaanse high school rond kijkt, ziet dat de spierbundels van de betere sporters totaal haaks staan op alles wat met voetbal te maken heeft. De jongeren trainen (en slikken) ter bevordering van brede bovenlijven, zware schouderpartijen en een Brienenoord-profiel op de biceps. Een type als Romario had op een Amerikaanse school allang de wijk genomen naar een tak van sport als schaken.

En dan nog wat: team-sport is in het individualistische Amerika primair een voortzetting van de krachtmeting van man tegen man met andere middelen. Met name honkbal is daarvan een prachtig voorbeeld, met alle ogen gericht op de slagman en de werper. Voetbal voldoet niet of te weinig aan dit criterium, het kan zelfs in zoiets onbegrijpelijks als een gelijkspel eindigen, ja, zelfs nul-nul.

Zo laten 's werelds beste voetballers hun schoonste kunsten zien in een land dat zoiets niet begrijpt. Een schaar wekt geen indruk wanneer het een onbekende beweging is, een Koeman-vrije trap lijkt gewoon een hard schot en een bal-tussen-de-benen wordt niet als vernedering herkend wanneer een natie geen collectieve traditie heeft opgebouwd rondom de grollen en het vocabulaire van het dollen.

Nu wordt er wel gezegd dat voetbal ook in Amerika aan populariteit wint. Maar dat zeggen bepaalde officials al jaren. Weliswaar komen Amerikaanse kinderen bijvoorbeeld via de YMCA wat vaker in aanraking met voetbal. Maar het is in zekere zin toch vergelijkbaar met de brede kennismaking die Nederlanders in hun schooljeugd met trefbal krijgen. Bovendien horen die Amerikaanse voetballertjes dan van hun gillende ouders langs de lijn alleen maar go for the ball en shoot, terwijl eenderde van de wereldbevolking weet dat zoiets in de meeste gevallen nou precies niet de bedoeling is.

Maar zoals gezegd, plaats van handeling is betrekkelijk (met uitzondering dan van de hoge vochtigheidsgraad) en in de global village eerder een signaal van pikorde dan van sportieve betekenis. Het Dorp Wereld verzamelt zich de komende maand op het marktplein want er wordt gevoetbald - wat er ook gebeurt.