Lubbers blijft eigen lobby zelf leiden

De Nederlandse campagne om premier Lubbers voorzitter van de Europese Commissie te maken draait op volle toeren. Zijn kansen op succes worden echter verschillend ingeschat.

DEN HAAG, 11 JUNI. Deze week waren de Nederlandse ambassadeurs in de twaalf lidstaten van de Europese Unie en de vier toetredende landen Zweden, Finland, Noorwegen en Oostenrijk op het ministerie van buitenlandse zaken in Den Haag. Ze kregen van minister Kooijmans een briefing en een brief waarin de “zwaarwegende overwegingen” stonden om Lubbers naar voren te schuiven. En de verklaring van de vier fractieleiders ter ondersteuning van Lubbers werd ook meegegeven om hem in den vreemde aan te prijzen.

De lobby rond Lubbers, die bij zijn kandidaatstelling op 3 mei een beetje een eenmansactie leek, is inmiddels een nationale lobby geworden. Aanvankelijk werd er op het Binnenhof wat schamper gereageerd op de kandidatuur van Lubbers, die werd bekendgemaakt bij de verkiezingsnederlaag van het CDA. En er was leedvermaak te horen toen er geduchte concurrenten opdoken. Lubbers, die in Nederland onaantastbaar leek, kreeg in het buitenland tegenwind. Maar naarmate succes minder voor de hand ligt, groeit het oranjegevoel bij diplomaten.

Het voortouw van de gecompliceerde lobby houdt Lubbers zelf, bijgestaan door een groepje adviseurs. Het ministerie van buitenlandse zaken bleek in het verleden niet altijd een effectieve belangenbehartiger van Nederlanders die voor hoge internationale posities in de markt waren. Het Torentje houdt liever zelf de touwtjes in handen, en veel van het werk wordt verricht in de binnenkamers van de christen-democratie. De vroegere premier van België, Wilfried Martens, was woensdag in het Torentje en de dag erop bij de Duitse kanselier Kohl. Martens moet als voorzitter van de Europese Volkspartij (EVP) een compromis uitwerken. En Lubbers belt vooral, bijvoorbeeld met de Spaanse premier Gonzalez die hij als steunpilaar ziet. Gonzalez blijkt niet, zoals El Pais al had gemeld, zijn steun aan Lubbers te hebben ingetrokken ten gunste van Dehaene, de Belgische premier die de voorkeur heeft van Bonn en Parijs. Maar in het Torentje is het ook duidelijk dat Gonzalez, een persoonlijke vriend van Lubbers, niet als enige achter zijn Nederlandse collega kan staan. In de marge van D-Day sprak Lubbers even met president Mitterrand. Maar er viel nog meer te bespreken en de Nederlandse premier maakte zijn opwachting in het Elysée.

Lubbers rekent op Griekenland, de voorzitter van de Europese top, Groot-Brittannië en Spanje. Bovendien is er nog een groot aantal landen dat niet echt uitgesproken is zoals Portugal, Italië en Denemarken. Maar de grootste hindernis blijft de Frans-Duitse as die zijn keus heeft gemaakt.

Binnen de christen-democratische familie is een beslissing evenmin makkelijk. “Martens zit er enorm mee in zijn maag”, zegt een prominent lid van het CDA. “Hij wordt verscheurd tussen vriendschap met Lubbers en loyaliteit met zijn premier.” De EVP komt 22 juni bijeen in Brussel. Martens wil dat de EVP komt met één kandidaat. Aanwezig zijn christen-democratische regerings- en partijleiders, de voorzitter van de christen-democraten in het Europarlement en leden van de Europese Commissie van christen-democratische signatuur. Maar de landen die door christen-democraten worden bestuurd, zijn tevens de direct betrokkenen. België, Duitsland en Nederland: Dehaene, Kohl en Lubbers. Bovendien zijn er ook: Leo Tindemans, die de EVP-fractie in het Europees Parlement leidt en de EVP-voorzitter Martens.

De verhoudingen tussen de drie Belgische christen-democraten zijn niet erg goed. Martens was ooit zelf de eerste keus van Kohl om voorzitter van de Europese Commissie te worden, maar hij viel af, omdat zijn eigen Belgische regering hem niet kandideerde. Na de nederlaag van de CVP bij de verkiezingen van 24 november 1991 liet Dehaene Martens als een baksteen vallen. Zelfs een post als minister van buitenlandse zaken zat er niet in. “Dehaene was jaren minister in het kabinet van Martens, maar hij is hem nu boven het hoofd gegroeid”, zegt Manu Ruys, ooit hoofdredacteur van de Standaard.

Aan de andere kant is de verhouding tussen Tindemans en Martens slecht. Martens is door zijn CVP tweede op de kieslijst voor de Europeseverkiezingen van zondag gezet, áchter Tindemans. Voor Dehaene zijn de Euroverkiezingen een belangrijke test, want er is druk vanuit de CVP om hem als 'vlaggeschip' van de partij te houden. “Als Dehaene zwaar verliest, is het moeilijk voor hem om het schip te verlaten”, aldus Ruys. De druk op Dehaene om te blijven komt overigens niet alleen uit de CVP, maar ook uit kringen van het koningshuis. Het Belgische hof heeft, in tegenstelling tot dat in Nederland, grote invloed in de dagelijkse politiek. Politici worden op het matje geroepen, en journalisten ter verantwoording geroepen. Het Hof heeft één constant belang: België bij elkaar houden. Dehaene is daardoor in een 'win-win situatie'. Als het hof hem wil houden kan hij altijd zeggen dat hij nooit kandidaat voor de Europese Commissie was.