Belangstelling voor Europa taant

269 miljoen Europeanen stemmen dezer dagen voor een nieuw Europees parlement. Britten, Denen, Ieren en Nederlanders deden dit afgelopen donderdag, de andere kiesgerechtigden binnen de Europese Unie volgen morgen. Ieder land kent zijn eigen Europa-gevoel.

BELGIË. De opkomst bij Europese verkiezingen in België is steeds groot. Dat heeft niet zozeer te maken met de traditioneel pro-Europese gezindheid, maar meer met de opkomstplicht. Verwacht wordt dat de Vlaamse christen-democraten zetels zullen verliezen aan het Vlaams Blok, terwijl ook de socialisten die het tot een confrontatie met de vakbeweging lieten komen, naar verwachting stemmen zullen verliezen. De Vlaamse en Waalse liberalen zullen een flinke overwinning boeken en waarschijnlijk zelfs de grootste politieke groepering worden.

DENEMARKEN. De Denen gingen, zoals het zich nu laat aanzien, als enige volk in Europa, in groteren getale naar de stembus dan vier jaar geleden. Maar op groot enthousiasme voor het Euro-parlement duidt die hogere opkomst niet. Want een kwart van de Deense kiezers stemde op twee anti-Europese lijsten die niet in het Deense parlement zijn vertegenwoordigd. De peilingen die op de verkiezingsdag werden gehouden duiden erop dat de regerende sociaal-democraten van premier Rasmussen een flink verlies zullen moeten incasseren. Dat bemoeilijkt zijn positie in de komende campagne voor de algemene verkiezingen, die deze herfst worden gehouden. Daarin zal Rasmussen het moeten opnemen tegen de voormalige minister van buitenlandse zaken, de liberale leider Ellemann-Jensen. De Deense stemmen worden pas maandag geteld.

DUITSLAND. In Duitsland gelden de Europese verkiezingen als graadmeter voor de politieke verhoudingen in het land. De christen-democraten van bondskanselier Kohl, die lange tijd achter hebben gelegen op de sociaal-democraten, zijn bezig terrein te herwinnen en de uitslag van de Euroverkiezingen zullen wellicht een waarschuwingssignaal opleveren voor SPD-leider Scharping, wiens positie niet onomstreden is. Morgen zal wellicht ook enige duidelijkheid komen of de liberale kiezers zich daadwerkelijk achter de keus van de FDP voor voortgezette samenwerking met de CDU scharen. Toch is de stemming meer dan een chique opiniepeiling. Europa speelt wel degelijk een rol. Veel kiezers hebben hun twijfels over de voorziene verdwijning van de D-mark en mogelijke aantasting van de Duitse soevereiniteit door het ene Europa.

FRANKRIJK. Een record van in totaal twintig lijsten, in de hand gewerkt door het systeem van evenredige vertegenwoordiging, dat in tegenstelling tot het in Frankrijk gebruikelijke districtenstelsel verschillen van inzicht toestaat, vraagt om de stem van de Franse kiezers. Die zullen overigens naar verwachting niet veel enthousiaster opkomen dan de Nederlandse kiezers donderdag. Er zijn 39 miljoen stemgerechtigden. Ook bij de vorige Europese verkiezingen kwam niet meer dan de helft op. Zowel de huidige centrum-rechtse regeringscoalitie als de socialisten zijn sterk verdeeld over de toekomst van Europa en kunnen dus geen duidelijk standpunt innemen. Zo niet de vele kleine lijsten, die wèl duidelijkheid geven, zij het tégen Europa.

GRIEKENLAND. De Grieken staan tamelijk ambivalent tegenover Europa. De partijen hebben dan ook geen figuren van het eerste garnituur op de kieslijsten gezet. Economisch heeft Griekenland, waar een opkomstplicht bestaat, veel voordeel van het lidmaatschap van de Europese Unie. Maar politiek ergert men zich vaak nogal aan Brussel, zeker gezien de opstelling in de kwestie Macedonië. De verwachting is dat de socialistische PASOK van premier Papandreou als sterkste uit de bus zal komen met zo'n 42 procent van de stemmen. De rechtse oppositie, Nieuwe democratie, die sinds kort een nieuwe leider heeft in de persoon van Miltiadis Evert, is onderling verdeeld. Wel heeft deze partij de zangeres Nana Mouskouri bereid gevonden haar Euro-lijst enige aantrekkingskracht te verlenen.

GROOT-BRITTANNIË. De Britse minister van financiën Clarke, heeft al toegegeven dat de Europese verkiezingen een zware nederlaag lijken te gaan opleveren voor de regering-Major. De kans bestaat dat de Conservatieven, die onderling hevig verdeeld zijn over Europa, tien of minder zetels overhouden in het Europarlement. Dat zal de oopvolgingsstrijd binnen de partij in alle hevigheid kunnen doen ontbranden. De belangstelling voor Europa is in Groot-Brittannië nooit erg groot geweest. In 1989 ging ruim 36 procent naar de stembus en afgelopen donderdag is dat cijfer vermoedelijk nog lager geworden. Vooral verontrustend voor de Tories is dat niet alleen Labour maar ook de Liberale Democraten het nu beter doen dan de Conservatieven.

IERLAND. In de Republiek Ierland, waar in 1989 nationale en Europese verkiezingen samenvielen, nam de animo afgelopen donderdag met een geschatte 20 procent af tot onder de 50 procent opkomst. De boeren waren vermoedelijk wel van de partij want vooral zij profiteren van een gestage subsidiestroom uit Brussel. Politieke leiders signaleren voorts “apathie” ten aanzien van Europa, gepaard gaand met een gebrek aan behoefte om zich op nationaal gebied tegen een vast in het zadel zittende regeringscoalitie te keren. Ondanks een werkloosheidspercentage, dat oploopt tot 18, is premier Reynolds zeer populair volgens de peilingen. Hij heeft dat te danken aan zijn aanpak van de economie en het Brits-Ierse vredesplan voor Ulster.

ITALIË. De Europese verkiezingen in Italië spelen zich af tegen de achtergrond van een geheel nieuwe politieke constellatie. De verwachting is dat premier Berlusconi door een overwinning bij deze verkiezingen zijn succes nog eens zal zien onderstreept. Hij is zelf lijststrekker van Forza Italia, wat hem op zware kritiek van de oppositie is komen te staan, die dat kiezersbedrog vindt. De verkiezingscampagne van de meeste partijen is tamelijk beperkt en van echte verkiezingskoorts is dan ook geen sprake. Wel zal de uitslag van de Europese verkiezingen, die gehouden worden volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging, duidelijkheid verschaffen over de krachtsverhoudingen binnen de regeringscoalitie, waaraan behalve door de Forza Italia ook wordt deelgenomen door de voormalige neofasctisten en de Lega Nord.

LUXEMBURG. De Luxemburgers kunnen zondag hun stem uitbrengen in algemene en Europese verkiezingen die gedomineerd worden door twee kwesties: de economie en de rol van het kleinste lid van de Europese Unie. Een recordaantal van twaalf partijen, met drie hoofdrolspelers, neemt aan de verkiezingen, waarbij een stemplicht geldt, deel. Maar met circa 217.000 stemmen te tellen in de nationale verkiezingen en een iets hoger aantal in de Euroverkiezingen worden de eerste uitslagen 's middags al verwacht. Opiniepeilingen zijn er al jaren niet geweest in Luxemburg, maar volgens analysten zijn verrassingen vrijwel uitgesloten. De centrum-linkse coalitie, bestaande uit de sociaal-christelijke en socialistische partijen, zal naar verwachting haar termijn verlengen.

PORTUGAL. Met de leus 'Europa ja, Portugal voor altijd' heeft de centrumrechtse regeringspartij PSD de Portugezen naar de stembus geprobeerd te lokken, maar waarschijnlijk gaat minder dan 50 procent van de kiesgerechtigden zondag stemmen. Weliswaar zijn de meeste Portugezen voorstanders van de Europese gedachte, maar de verkiezingen vallen midden in een lang vakantieweekend. Portugal zal de volgende zes jaar 48,6 miljard gulden uit Europese fondsen ontvangen. Stel dat die geldbron opdroogt, zegt de met de PSD concurrerende socialist Soares, dan blijven de Portugezen de obers van Europa. Om dat te vermijden ijvert hij voor een prominenter Portugal in de Unie. Dat slaat blijkbaar aan, want de peilingen voorspellen zijn overwinning.

SPANJE. In Spanje, dat Europa hoog heeft, zijn de verkiezingen voor het Europarlement vooral een test voor de regering-González. De premier gaf dat deze week toe, al wees hij een ontbinding van het kabinet bij een nederlaag van zijn sociaal-democratische partij PSOE van de hand. De laatste peilingen voorspellen dat de PSOE 21 tot 23 zetels zal behalen. De rechtse oppositiepartij PP, die op 26 tot 28 zetels wordt geschat, wees in de campagne op de onmacht van de PSOE de corruptie en de werkeloosheid te bestrijden. In de provincie Andalusië worden morgen bovendien regionale vrkiezingen gehouden. Ook daar staat de PSOE op verlies.