Bankiers stuiten tot eigen verwondering op hogere winst

ROTTERDAM, 11 JUNI. Zoals de vermaarde Franse inspecteur Clouseau doorgaans ondanks zichzelf de ingewikkeldste misdrijven oplost, zo stevent de Nederlandse banksector per ongeluk dit halfjaar af op een mooie winst.

Zelden zat de rentevisie, het hart van de bancaire financieringsstrategie, er zo naast. De kapitaalmarktrente daalde niet verder, zoals ABN Amro en ING dachten, en bleef ook niet stabiel, zoals Rabo verwachtte. De wereldwijde koersval op de obligatiemarkt heeft de rente op langlopende leningen omhoog gejaagd tot een niveau dat bankiers heimelijk niet voor 1996 hadden verwacht.

Het is opmerkelijk dat dit per saldo weinig invloed lijkt te hebben op de resultaten van de drie grote banken Rabo, ABN Amro en ING Bank. Dan is de situatie bij kleine Orco Bank, dat vanuit Curacao vol inspeelt op de financiële markten, ernstiger. De bank ontbeert een volwassen kredietbedrijf en meldde afgelopen week een winstgroei over 1993 van 42 procent tot 68 miljoen gulden. Het slechte nieuws was dat de gebeurtenissen van de afgelopen maanden teleurstellende eerste halfjaarcijfers veroorzaken.

De verliezen die ook de grote banken in de dealingrooms moeten hebben opgelopen, worden ruim gecompenseerd door een onverwacht hoge rentemarge in het kredietbedrijf. De stijging van de kapitaalmarktrente heeft de banksector veel spoediger dan gedacht getracteerd op een steile positieve rentestructuur. Het verschil tussen rente op korte toevertrouwde middelen en op langlopende leningen aan bedrijven is nu bijna twee procent. Banken halen hun winst uit een zogenoemde mismatch in de balans. Zij zorgen dat een deel van hun langlopende kredieten en woninghypotheken niet worden gedekt door even langlopende financieringsmiddelen, maar door kort aangetrokken geld. Door het snel opgelopen verschil tussen ontvangen lange rente en betaalde korte rente is de winst uit de mismatch opeens veel hoger dan de banken hadden durven dromen.

Dat is al een meevaller, maar daarmee was de voorzienigheid nog niet uitgeput. De koersval op de - voor het gros van de bankklanten - abstracte obligatiemarkt, blijkt gepaard te gaan met onverwachte concrete aanpassingen in hun eigen huishoudingen. Rabo-topman Wijffels maakte deze week gewag van het feit dat veel cliënten zijn overgestapt op langlopende leningen met een lage vaste rente. Daardoor is bij Rabo, maar hoogstwaarschijnlijk ook bij de twee concurrenten, het aandeel van langlopende leningen aan de actiefzijde van de balans snel opgelopen. Dat heeft de bank gefinancierd met kortlopend geld. De mismatch, die toch al meer opleverde dan gedacht, is daarmee opgelopen - en de rentewinst dus navenant. Wijffels is daar niet gelukkig mee. De conservatieve Rabo heeft liever een minder hoog risicoprofiel en de dekking van de opgelopen lange kredietportefeuille wordt inmiddels met moderne financiële derivaten (swaps) gerepareerd.

De winst op het kredietbedrijf kan op geen mooier moment komen. In bancaire kringen staat Rabo niet te boek als een regelmatig bezoeker van het casino op de financiële markten. De andere twee grote spelers, ABN Amro en ING, nemen wel grotere eigen posities in. Op die posities zijn forse verliezen geleden. ING, de enige van de drie die per kwartaal rapporteert, moest vorige week met de billen bloot. De bank verkeek zich op de zeer beweeglijke markt voor Latijns-Amerikaanse schulden en leed een strop van 271 miljoen gulden, waarvan de bulk overigens een boekhoudkundig karakter had. ABN Amro staat bij analisten te boek als een minder onstuimige speler, maar moet volgens hen ook klappen hebben gekregen. De bank rapporteert alleen per half jaar, en heeft dus nog de tijd om schade in de dealingroom te herstellen. De inkomsten uit de beursgang van KPN (naar schatting 30 tot 40 miljoen gulden) en de provisies in de effectenhandel kunnen de terugval in de eigen handelsresultaten neutraliseren.

Ondanks de ongetwijfeld mooie halfjaarwinsten zijn de toekomstige balansrisico's groter geworden. De banken moeten daar behoedzaam mee omgaan: de Nederlandsche Bank, die toezicht houdt op de sector, volgt het renterisico in de balans met argusogen. Een mismatch is een verraderlijk fenomeen: het kan jaren uiterst profijtelijk zijn maar razendsnel omslaan in een financiële aderlating. Dat hebben Staal Bankiers en het voormalige Bank Mees & Hope eind jaren tachtig aan den lijve ondervonden. Algemene regels voor de mismatch heeft de toezichthouder niet, daarvoor lopen de specifieke omstandigheden per bank te veel uiteen. Een grote bank kan zich wel meer permitteren dan een kleine.

De reparatie van hun onstuimige mismatch dwingt banken nu meer langlopende toevertrouwde middelen aan te trekken. Mocht de kapitaalmarktrente, die in dat segment geldt, niet - of slechts mondjesmaat - dalen, dan moeten zij straks misschien wel duurder geld aantrekken dan ze bij de cliënten hebben weggezet.