Opkomst gevaar voor bestaansrecht Europarlement

DEN HAAG, 10 JUNI. De Europese verkiezingen van gisteren lijken geen gevaar op te leveren voor de vorming van een paarse coalitie, maar wél voor het bestaansrecht van het Europees Parlement. Nederlandse politici beoordeelden de voorspelde opkomst van 35 procent gisteren op een verkiezingsavond in het percentrum Nieuwspoort in Den Haag als een “dieptepunt” en “dramatisch”.

“Als we zo doorgaan is het over tien jaar afgelopen met het Europarlement”, aldus staatssecretaris Dankert. Volgens L.J. Brinkhorst, Europarlementariër voor D66, hebben de Nederlandse kiezers zich afgewend van Europa. “Het bevestigt de stelling dat Nederland een neutralistisch land is”.

De lage opkomst maakte de Euroverkiezingen niet tot een opiniepeiling over de mogelijke paarse coalitie. “De uitslag kan niets zeggen over paars”, aldus PvdA-voorzitter F. Rottenberg. VVD-leider Bolkestein ziet evenmin een verband tussen de Europese verkiezingen en de onderhandelingen die hij in de Eerste Kamer voert met D66 en PvdA. “Er was geen echte campagne omdat er geen echte verschillen tussen de partijen naar voren kwamen over de vraag welk Europa ons voor ogen staat”. En ook CDA-fractieleider Brinkman erkende dat de opkomst te laag was voor verreikende conclusies.

Het meest verrassende in de prognose van de uitslag waren de tien zetels van het CDA. De christen-democraten blijven volgens een peiling van het bureau Interview het grootste smaldeel binnen de 31 Nederlanders die naar het Europees Parlement gaan. Deze uitslag stond haaks op opiniepeilingen voor de verkiezingen die het CDA nog op verlies zette. “Ik vind dit erg bemoedigend. Er is weer een opwaartse lijn”, zei voormalig CDA-voorzitter W. van Velzen die gisteren in het Europarlement is gekozen.

Het CDA profiteerde, meer dan andere partijen, van een trouw deel in de achterban en had bovendien het voordeel dat er geen ouderenpartij aan de verkiezingen meedeed. De bodem van het CDA zit volgens waarnemers vrij hoog en de partij kan, omgerekend in Kamerzetels, met enig herstelwerk makkelijk op de veertig zetels komen. CDA-lijsttrekker Maij-Weggen noemde de uitslag gisteren dan ook een “opsteker”. De Haagse CDA-politici hopen dat deze verkiezingen een eerste stap is naar herstel, en fractieleider Brinkman liet zich dan ook prominent zien op de uitslagenavond.

De parlementsleden die naar Straatsburg gaan kampen echter met het probleem dat deze lage opkomst het bestaansrecht van het Europarlement in het geding brengt. “Op basis van deze opkomst zijn we allemaal verliezers”, aldus PvdA-Europarlementariër F. Castricum. VVD-lijsttrekker G. de Vries had het over een “droeve dag” en de D66-lijsttrekker J.W. Bertens sprak over een “dieptepunt”.

De Europarlementariërs hadden gisteravond één conclusie: deze opkomst ondermijnt het toch al geringe gezag van het Europarlement in Nederland. “Het is duidelijk dat Europa onvoldoende leeft bij grote groepen kiezers”, aldus Castricum. De Vries vindt dat de 31 gekozen Nederlanders in Straatsburg hun werk “beter zichtbaar” moeten maken. Volgens Brinkhorst moet de Tweede Kamer op een serieuze manier met het Europarlement omgaan. Hij pleit voor spreek- en vraagrecht van Europarlementsleden in de Tweede Kamer. “Als het nationale parlement Europa marginaliseert, neemt de burger ons niet meer serieus”.

Het Europees Parlement staat op een kruispunt: in de vergetelheid raken of de vlucht naar voren, waarbij het zijn bevoegdheden gebruikt een daad te stellen zoals het naar huis sturen van de Commissie of het verwerpen van de begroting. “Als het Europees Parlement kapotgaat, gaat ook de Europese Commissie kapot en maken alleen nationale ambtenaren in de Raad van Ministers de dienst uit”, zegt Dankert. Volgens hem moet het Europarlement zijn toegenomen bevoegdheden beter gebruiken en zich op hoofdzaken concentreren. De controle moet vooral beter. “Het heeft niet zoveel zin om net als Arie Oostlander debatten over Joegoslavië te houden die hetzelfde effect hebben als zo'n debat in de kerk van Amerongen”. Maar een grootse daad om het bestaansrecht te bewijzen levert ook problemen op. Het Europarlement zou een pas verkozen Commissie naar huis moeten sturen, terwijl verwerping van de begroting meteen geldtekort bij een aantal groepen, zoals de boeren, veroorzaakt.

Volgens Bertens is het gezagsverlies van het Europees Parlement “dramatisch” omdat van de huidige Nederlandse wetgeving ruim dertig procent van Europese afkomst is. “Wij doen mee in dat proces maar zo'n opkomst tast onze legitieme basis aan”. De komende jaren worden essentieel voor het Europarlement omdat het hele verdrag van Maastricht opnieuw tegen het licht wordt gehouden in de zogenoemde Inter-gouvernementele Conferentie (IGC) van 1996. De Europese Unie wordt immers uitgebreid met vier lidstaten en de Europese instellingen moeten worden aangepast. Volgens de Europarlemenstleden is de IGC de kans om een voet tussen de deur te zetten en wetgevende bevoegdheden te eisen op álle terreinen. Dankert: “Deze IGC is de Kladderadatsch”.