Europa, zeepkist voor politiek Frankrijk

De verkiezingen in Frankrijk voor het Europees parlement, aanstaande zondag, worden in belangrijke mate overschaduwd door de presidentsverkiezingen die volgend jaar worden gehouden. Straatsburg is vooral de aanloop naar Parijs.

PARIJS, 10 JUNI. “Allons enfants de l'apathie!” Na de lage opkomst voor de Europese verkiezingen in Nederland zal deze kop vanmorgen in een Franse krant bekend voorkomen. Frankrijk stemt zondag, onder meer over Europa.

Sommigen hebben daar uitgesproken opvattingen over. “Laten we ophouden met deze Europese Unie en die schimmige verkiezingen voor een Europees Parlement. In plaats van commissarissen in Brussel zou iedere lidstaat een speciale vice-premier moeten afvaardigen. Samen kunnen die een soort Europese ministerraad vormen. Toezicht daarop mag een parlement in Straatsburg houden dat bestaat uit leden van de nationale parlementen.” Het plan van een zonderling, een hobbyist die buiten de werkelijkheid staat? Allerminst. Jacques Calvet, die dit deze week voorstelde in Le Monde, is president-directeur van PSA, de producent van Peugeot- en Citroën-auto's, een eigenwijs maar gerespecteerd industrieel in Frankrijk. Met zijn standpunt plaatst hij zich geenszins buiten de discussie in eigen land.

Die discussie over Europa bevalt de automagnaat overigens ook niet. Hij legt de vinger op de irrelevantie van de campagnes van de grote partijen. Zowel de huidige centrum-rechtse regeringscoalitie als de socialisten zijn sterk verdeeld over de toekomst van Europa en kunnen dus geen duidelijk standpunt innemen. Gevolg: alleen de kleine lijsten, waarvan de meeste de kiesdrempel van vijf procent niet zullen halen, hebben een duidelijke mening. Vaak tegen 'Europa'.

Het is niet alleen de onmogelijkheid klare wijn te schenken die de huidige en de vorige regeringspartijen het spreken belet. De presidentsverkiezingen van april 1995 werpen dermate lange schaduwen vooruit dat de Europese verkiezingen alleen maar kunnen fungeren als 'proxy war': iedere verkeerde zet nu kan straks fataal blijken te zijn. 'Straatsburg' is een voorloper van de echte verkiezingen.

Franse politici zijn over het algemeen harder dan hun Nederlandse soortgenoten, maar zij doen vaak aardiger. Het meest opvallende voorbeeld van deze variaties in elegant venijn zijn de politieke duetten gedanst door de partijgenoten en 'dertig jaar vrienden', Jacques Chirac en Edouard Balladur. De eerste is officieel burgemeester van Parijs en lid van de Assemblée Nationale. De tweede is lid van de gemeenteraad van het twaalfde arrondissement van Parijs en minister-president van de republiek. Het ziet er steeds meer naar uit dat zij beiden kandidaat zullen zijn voor het hoogste ambt. Dat heeft voor iedere politicus in de coalitie dagelijks consequenties. Zeker in verkiezingen die als theoretisch worden ervaren.

In tien maanden kan overigens nog veel veranderen. Per slot van rekening heeft president Mitterrand nooit uitgesloten dat hij een derde ambtstermijn ambieert. Hij is dezer dagen buitengewoon in vorm in de omgang met kanselier Kohl en president Clinton. En ten minste even effectief in het subtiel afbranden van zijn opvolger als leider van de socialistische partij, Michel Rocard.

Deze door Mitterrand in '91 afgedankte premier maakte zich vorig jaar meester van het partij-apparaat na het socialistische echec bij de algemene verkiezingen. Maar sindsdien worstelt hij om enig aanzien te verwerven als logische kandidaat van links voor de presidentsverkiezingen. Die zorg heeft zijn campagne voor de Europese verkiezingen gedomineerd.

Rocard is de enige mogelijke kandidaat voor het Elysée die als lijsttrekker meedoet aan de race naar Straatsburg. Al snel liet hij zijn getrouwen ontkennen dat hij minimaal twintig procent moet halen wil zijn kandidatuur voor volgend jaar geloofwaardig blijven. Hij schommelt nu al weken tussen 13 en 18 procent met zijn lijst 'L'Europe Solidaire'. Oude rivalen binnen de partij als Fabius (niet op de lijst), Lang en Kouchner (wel op de lijst) wachten rustig op zijn val.

Deze week deed Rocard een nieuwe poging de gevreesde klap op te vangen en vast aan de volgende etappe te denken. Hij riep alle groeperingen ter linker zijde op om straks een 'Nieuwe Alliantie' aan te gaan. Zijn linkse 'Big Bang' van vorig jaar in nieuwe verpakking. De reacties zijn lauw tot afwijzend.

Het aardige van het systeem van evenredige vertegenwoordiging bij de Europese verkiezingen is dat het de werkelijke verschillen van inzicht blootlegt. Bij het in Frankrijk gebruikelijke districtenstelsel kan men zich de luxe van een lijst 'Chasse, pêche, nature, traditions' natuurlijk niet veroorloven. Zowel links als rechts bloeien nu de afwijkende opvattingen: in totaal twintig lijsten vragen om steun.

De meest opmerkelijke stoorzender op rechts is de 'Liste de la majorité pour l'autre Europe'. Deze anti-Maastricht-lijst wordt geleid door het Kamerlid Philippe de Villiers. Hij is lid van coalitie-partner UDF, dat wil zeggen christen-democraten plus liberalen onder voorzitterschap van Giscard d'Estaing. De oud-president betreurt dit negatieve geluid overigens van harte. Geldschieter en nummer twee van de lijst-De Villiers is de Frans-Engelse zakenman Jimmy Goldsmith. Nummer drie heet Charles de Gaulle, die zijn faam uitsluitend ontleent aan het zijn van kleinzoon. Nummer vier is Thierry Jean-Pierre, tot voor kort de rechter die de affaires van menig politicus, onder wie Mitterrand en zijn entourage, uitzocht. Nadat hij weggepromoveerd was, koos hij ervoor de strijd tegen de corruptie voort te zetten in de Europese arena.

De lijsttrekker van de gemeenschappelijke UDF-RPR-lijst, kortom de regeringslijst, is Dominique Baudis (UDF). Deze moderne veertiger, ex-tv-journalist en burgemeester van Toulouse, wordt getolereerd door de grote mannen Chirac, Balladur en Giscard om uiteenlopende persoonlijk-politieke redenen. Baudis ondervindt veel hinder van de lijst van zijn rechtse partijgenoot De Villiers, met name bij de anti-Maastricht-kiezers. Mensen als minister Pasqua (binnenlandse zaken, leider van het Nee-front tegen Maastricht in '92) zeggen openlijk iedere stem voor De Villiers te zullen optellen bij die voor de coalitie-lijst. Dat helpt Baudis niet.

Het andere 'slachtoffer' van deze kapitaalkrachtige anti-Europese concurrentie is het ultra-rechtse Front National. In een satirisch tv-programma werd deze week een namaak-reclame van De Villiers vertoond die hem aanprees als het gezonde alternatief 'Le Pen Light'. Geoefende waarnemers menen dat Le Pen zijn scherpte kwijt is, maar voorlopig heerst hij nog in de xenofobische gelederen.

Le Pens grootste tegenspeler op links is de zakenman Bernard Tapie. Deze dynamische self made man was korte tijd minister voor de stad onder Mitterrand, maar heeft zich nu laten aantrekken als lijsttrekker van de MRG, de noodlijdende radicale partij. Ondanks de keten van problemen rond zijn voetbalclub Olympique Marseille, met zijn bank Crédit Lyonnais, de belastingsdienst en diverse rechters van instructie in bedrijfsfraude-zaken blijft Tapie de lieveling van een minder bedeeld, links deel van de kiezers. En van de president van de republiek.

Voor Michel Rocard wordt de spoeling verder verdund door oud-minister van defensie Chevènement, die linkser dan de socialisten maar tegen Europa en het bestaande politieke systeem is. En voor wie begaan is met Bosnië, lokt de lijst 'Europa begint in Sarajevo'. De filosoof Bernard-Henry Lévy heeft zich dan wel teruggetrokken, maar Europarlementariër en kankerspecialist Léon Schwartzenberg wil het pleidooi voor opheffing van het wapenembargo ten gunste van de Bosniërs tot in het Europees parlement uitdragen.

Kopstukken en gevorderde eigenwijzeriken in Frankrijk hebben deze Euro-weken een mooie zeepkist voor zichzelf getimmerd. Op één kant staat Straatsburg. Op alle andere zijden prijkt naar keus: 1995, groen-links, centrum-groen, meer meditatie, regionalisme of communisme. 87 Franse Euro-parlementariërs rollen er zeker uit. Of zij vaak zullen komen blijft afwachten. Zij claimen alvast het voorzitterschap van het parlement voor Dominique Baudis.