Dehaene: wie geen scenario heeft kan soepel bewegen

BRUSSEL, 10 JUNI. De recente aanval van premier Lubbers op de leiderscapaciteiten van zijn Belgische collega Dehaene en rivaal voor een hoge Europese post is in het Brusselse regeringscentrum niet onopgemerkt gebleven. “Een bestuurder van de oude stempel”, zei Lubbers deze week over Dehaene in een vraaggesprek met de Gemeenschappelijke Persdienst, dat ook in de Gazet van Antwerpen verscheen. Dehaene, de nog steeds niet formeel naar voren geschoven Belgische kandidaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie, weet precies wat zijn Nederlandse collega, die zich wel als kandidaat heeft aangemeld, heeft gezegd. Maar hij toont zich duidelijk niet onder de indruk.

Met pretoogjes herhaalt Dehaene enige malen dat hij “toch niets zal zeggen” over de losgebarsten strijd om de opvolging van de Fransman Delors. “Misschien heeft hij zich dat niet gerealiseerd”, laat Dehaene zich ontvallen.

Dehaene - uitermate goed geluimd - was gisteravond in Grimbergen aanwezig op de afsluitende bijeenkomst voor de Europese verkiezingen van oud-premier Martens, na Tindemans de tweede man op de lijst van de Vlaamse CVP. Dehaene toonde zich verheugd over de verkiezingswinst van het CDA in Nederland - “een zeer goed voorteken voor ons” - maar betreurde de zeer lage opkomst. In België, waar de Euroverkiezingen zondag plaatshebben, is de gang naar de stembus verplicht. Dat neemt niet weg dat de “desinteresse” voor Europa ook in België wordt gevoeld, aldus de premier.

Kandidaat-Europarlementariër Martens reageerde in dezelfde zin op “het opmerkelijke en bemoedigende succes van onze Nederlandse collega's”. Martens was als voorzitter van de christen-democratische Europese Volkspartij (EVP) eerder op de dag op bezoek geweest bij de Duitse bondskanselier Kohl. Kohl en de Franse president Mitterrand hebben hun voorkeur laten blijken voor premier Dehaene als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Woensdag sprak Martens in Den Haag al met Lubbers, in een bemiddelingspoging om namens de EVP één kandidaat te kunnen presenteren als later deze maand de Europese regeringsleiders op het Griekse eiland Korfoe moeten beslissen over het voorzitterschap van de Commissie.

“Ik ben bezig met mijn delicate werkzaamheden”, sprak Martens. Hij wilde er nog wel aan toe voegen dat allen die verantwoordelijkheid dragen een openlijke twist op de komende top van de Europese Unie op Korfoe willen voorkomen. Het streven is om op de komende bijeenkomst van de EVP in Brussel, op 22 juni, een consensus-kandidaat aan te wijzen. “Ik kan u geen nadere elementen meedelen”, aldus de EVP-voorzitter, die met nadruk stelde dat hij de komende vijf jaar met grote inzet aan de slag zal gaan in het Europarlement.

Ook later op de avond, als hij zich door de volle zaal een weg heeft gebaand naar de biertap, handenschuddend en links en rechts kwinkslagen uitdelend, zal premier Dehaene zich niet laten verleiden tot het doen van uitspraken over de opvolgingsstrijd met Lubbers. “Ik hoop oprecht dat we beiden de volgende ronde zullen halen”, zegt hij, maar die opmerking blijkt dan weer te slaan op de voetbalmatch tussen België en Nederland die op dezelfde dag in de Verenigde Staten zal worden gespeeld, 25 juni, als op Korfoe de beslissing wordt verwacht over het voorzitterschap van de Europese Commissie.

Waarom is hij zo terughoudend? Blijft hij op die manier stilzwijgend Lubbers de baas, met de steun van Kohl? “Als er één ding is in de politiek waarin ik niet geloof, dan zijn het scenario's. Mijn ervaring is dat die nooit uitkomen”, antwoordt Dehaene. “In de huidige situatie geldt: wie geen scenario heeft, kan soepel bewegen”. Met andere woorden: Dehaene kan nog alle kanten op zonder enig gezichtsverlies? “In de politiek is het heel belangrijk om te anticiperen. Maar als je vantevoren vertelt hoe je gaat anticiperen, ben je een slecht politicus.”

Terwijl Dehaene zijn tactische stilzwijgen bewaart, veroorloven zijn politieke medestanders in België zich iets meer openheid. Ook in CVP-kringen wordt radio-stilte in acht genomen, maar CVP-voorzitter Johan van Hecke kon het gisteren niet nalaten om in de wandelgangen van het parlement op te merken dat hij de aanval van Lubbers op Dehaene “gek” vindt. “Net nu zowat alle regeringsleiders in Europa hun vertrouwen beginnen te stellen in Dehaene. Ik heb de indruk dat Lubbers stilaan de pedalen kwijt is”, aldus Van Hecke, geciteerd in De Standaard.

In de Wetstraat, het Belgische regeringscentrum, wordt ernstig rekening gehouden met het vertrek van Dehaene. Er doen ook al allerlei scenario's de ronde over het gevolg van zo'n vertrek voor de huidige rooms-rode coalitie. Van belang is ook de uitslag van de Europese verkiezingen van aanstaande zondag, omdat die de eerste graadmeter zijn om vast te stellen of de liberale VLD dank zij haar verruimingsoperatie is uitgegroeid tot de grootste partij van Vlaanderen. De meeste waarnemers gaan ervan uit dat Nederlandstalige en Franstalige socialisten en christen-democraten de bestaande coalitie willen voortzetten, onder aanvoering van een nieuwe premier. Genoemd wordt onder andere de naam van de Vlaamse socialist Karel van Miert, nu nog lid van de Europese Commissie. Die moet verdwijnen als Dehaene Delors zou opvolgen, en een uitruil zou voor alle partijen een aantrekkelijke optie kunnen zijn.