Tirolers in Oostenrijk willen Tirolers blijven

INNSBRUCK, 9 JUNI. Jörg Haider, leider van de rechtse nationalistische oppositiepartij FPÖ, spreekt op het plein voor het Goldene Dachl in Innsbruck. Hij roept de toehoorders op tijdens het referendum op 12 juni tegen de toetreding van Oostenrijk tot de Europese Unie te stemmen. “Als we toetreden moeten we ieder jaar 30 miljard schilling aan Brussel betalen. Laten we dat geld besteden om onze eigen werkloosheid te verminderen en ons land veiliger te maken.” Er breekt een oorverdovend applaus los. De Tirolers willen Tirolers blijven en Haider weet heel goed hoe hij dat Heimat-gevoel moet oproepen.

Aan zijn rede gaat een optreden vooraf van twee grijsbebaarde mannen in lederhosen, die met accordeon en gitaar 'Wir kommen von den Bergen' zingen, terwijl breedgeschouderde jongens met gemillimeterd haar glimmende FPÖ-foldertjes met een groot 'Nein gegen EU' erop ronddelen, jodelt de grote menigte op het plein vrolijk mee.

“Hoe wil men de misdaad bestrijden als alle grenzen opengegooid worden?” roept Haider. “Moet Brussel ons vertellen hoeveel vrachtwagens jaarlijks onze Alpen mogen vervuilen?” Een groepje jongeren dat met een spandoek met de tekst 'Stop Aparthaider' fluitend probeert boven het applaus uit te komen, voegt hij lachend toe dat ze beter zouden moeten weten. “Het gaat toch om jullie toekomst.”

Haider is net terug van een tournee door Duitsland, waar hij zijn oude vriend Manfred Brunner, die een Duitse anti-EU, pro-D-mark partij heeft opgericht, geassisteerd heeft bij diens campagne voor de Europese verkiezingen. Beiden streven naar een “Europa der vaderlanden”.

Haider begrijpt niet waarom het gezamenlijk Oostenrijks-Duitse optreden zoveel emoties losmaakt. “Ik ben helemaal niet voor Anschluss met Duitsland. Daarvoor moet u bij de Oostenrijkse regering zijn. Die wil toetreden tot de EU. Ik ben voor de onafhankelijke staat Oostenrijk.” Nee, Haider is geen nationalist: “Ik ben een patriot en dat is heel wat anders.” In Innsbruck speelt Haider wat betreft zijn bezwaar tegen de toetreding tot de EU een thuiswedstrijd. Met naar schatting 52 procent tegenstanders is Tirol de minst EU-gezinde deelstaat van Oostenrijk. Overal in de stad hangen aanplakbiljetten met teksten als: EU zo niet...EU is meer werkloosheid. Op sommige plaatsen is over het lachende gelaat van de minister van buitenlandse zaken, Alois Mock, de tekst 'EU fuck you' heen geplakt. Mock heeft in Brussel de meeste onderhandelingen gevoerd.

Pag.4: 'Straks zijn onze alpenweiden bos'

De opvattingen van de tegenstanders in Tirol lopen door alle generaties en gezindten heen. Nationalisten, milieu-activisten, boeren, intellectuelen, huisvrouwen en pacifisten, ze hebben allemaal hun eigen redenen om niet in de EU te willen. Tussen de grensplaats Brenner in het zuiden van Tirol en het stadje Kufstein aan de noordgrens met Duitsland slingeren dagelijks dwars door de Tiroler Alpen duizenden Italiaanse en Duitse vrachtwagens. Om het milieu te ontlasten geldt in Oostenrijk sinds vorig jaar het 'ecopuntensysteem' dat de omvang van dit doorgangsverkeer beperkt. Tijdens de onderhandelingen over de Oostenrijkse toetreding is dat transitverdrag, dat tot 2004 zou gelden, met een jaar verkort en het mag nog eerder worden opgezegd als de doelstelling van 60 procent minder uitstoot van schadelijke stoffen ten opzichte van het jaar 1991 gehaald is.

Volgens Franz Klug, afgevaardigde van de Groenen in de Tiroler Landdag, is Oostenrijk daarmee overgeleverd aan de goede gunst van de andere EU-landen. “Wie gaat straks bepalen of de doelstelling van 60 procent gehaald is? Tegen de meerderheid in Brussel kunnen wij niets beginnen.” Het vrachtverkeer in Tirol zal volgens Klug na de toetreding emorm toenemen. De ecopuntenregeling die alleen voor doorgangsverkeer geldt, wordt volgens hem de facto waardeloos omdat bij open grenzen niet meer te achterhalen is wat doorgangs- en wat bestemmingsverkeer is. Volgens Klug heeft Tirol na de toetreding geen enkel instrument meer om het verkeer in te dammen. Omdat Zwitserland dat wel heeft, zal het internationale vrachtverkeer massaal de Tiroler Alpenroute kiezen. “Wat moeten wij met een unie waar geld boven democratische, sociale en morele waarden gesteld wordt”, vraagt Klug zich af. Hij denkt dat de toetreding wel door zal gaan, maar hoopt dat Tirol in ieder geval 'nee' zal zeggen. “Dan kunnen we tenminste het recht bedingen om na de toetreding zelf in Brussel te onderhandelen.”

In het dorpje Mieders, ten zuiden van Innsbruck, heeft de familie Balchner een boerenbedrijfje dat handelt in melk en rundvlees. “De toetreding tot de Europese Unie betekent voor ons een ramp”, zegt Maria Balchner. Haar man heeft tien hectare grasland, waarvan vier hectare boven de 2.000 meter ligt. In dat bosachtige landschap moet het gras met de hand worden gemaaid. De arbeidsintensieve produktie van de familie Balchner zal het tegen de goedkope produktie van de Europese landbouwbedrijven afleggen, vreest Maria. “De melkprijs zakt na de toetreding direct met vier cent. Daarmee wordt onze winstmarge nul.” Maria heeft een uitgebreide studie gemaakt van de subsidies die ze uit Brussel zal krijgen. Ze heeft uitgerekend dat het beter is de melkproduktie te stoppen en zich volledig op de verkoop van rundvlees toe te leggen. “De meeste boeren uit de omgeving begrijpen niets van alle regels, dus die lopen ook de subsidies nog mis”, zegt ze. Maria heeft weinig hoop dat Oostenrijk de toetreding zal afwijzen, alle kranten hebben de regeringspropaganda volgens haar overgenomen en de tegenstanders worden niet aan het woord gelaten. “Alle steile stukken land in de bergen worden bos. De grootste rijkdom van Oostenrijk, de groene weiden met veldbloemen en koeien zal over tien jaar verdwenen zijn.”

De kans dat Oostenrijk zondag 'nee' zegt is klein. Uit opiniepeilingen blijkt een voorkeur - zij het een krappe - voor toetreding. De vakverenigingen en de kerk zijn voor toetreding, de Oostenrijkse kranten voeren eensgezind met de regeringspartijen ÖVP (christen-democraten), SPÖ (socialisten) campagne voor toetreding. Uitzonderingen zijn het boulevardkrantje Täglich Alles en het weekblad Die Woche. Die bedienen hun lezers met koppen als “EU-parlement wil dat homo's trouwen en kinderen adopteren” en schrijven dat Duitsland Oostenrijk bij de EU wil om zelf minder contributie te betalen.

Café Boing in Innsbruck is het trefpunt van de plaatselijke Szene. Hier wordt de nieuwste muziek gedraaid en worden exotische drankjes geschonken. Andreas (25), Andy voor zijn vrienden, is aanhanger van het 'Small is beautiful'-principe en uit dien hoofde tegen toetreding. “Mijn levensinstelling is: kwaliteit gaat voor kwantiteit. Ik ben bang dat door de toetreding onze individualiteit verloren gaat.” Michael (27) is het met hem eens. “Kleine staten functioneren veel beter dan grote staten. Er wordt nu al over onze hoofden besloten en dan komt Brussel er straks ook nog bij.” Michael ziet meer in een “soort Alpen-EG” met Beieren, Zwitserland en Zuid-Tirol. “In zo'n gemeenschap zou veel meer begrip bestaan voor onze eigenheid”, zegt hij.

Dr. Norbert Wimmer, loco-burgemeester van Innsbruck, kan daar alleen maar heel hard om lachen. “Een Alpenregio, wel ja, je kunt zoveel wensen. Wat zou dat dan moeten zijn? Italië hoort al bij de EU, Beieren ook en Zwitserland zal zich ervoor hoeden om met Oostenrijk samen te gaan.” Wimmer stelt vast dat de argumenten voor toetreding die hij in Innsbruck naar voren gebracht heeft weinig indruk gemaakt hebben. “De Tirolers hebben een irrationele angst voor verlies van hun identiteit. Het toerisme heeft de eigenheid meer geschaad dan de toetreding tot de EU ooit zou kunnen doen, maar dat feit wordt verdrongen. Tegen die angst begin je niets. Hoe meer rationele argumenten je naar voren brengt, des te agressiever men ageert.” Oostenrijk zal waarschijnlijk 'ja' stemmen zegt Wimmer en dat komt niet alleen door de propaganda. “Voor of tegen de EU zijn is uiteindelijk een geloofszaak.”

A. Metzke, douanechef bij de grensplaats Kufstein heeft nog helemaal geen instructies gekregen. Hij heeft geen idee wat er na de toetreding allemaal anders moet. “Hopelijk kan het voor 1 januari allemaal nog geregeld worden.” Toen het eco-puntensysteem moest worden ingevoerd, hoorde hij dat ook pas op het allerlaatste moment. “Zo gaat het nu altijd. Er wordt over van alles onderhandeld en de mensen die het moeten uitvoeren horen het als laatste.” Een grenswacht beaamt dat. “Wie weet wat er met ons gaat gebeuren? Ik heb al van Duitse collega's gehoord die naar de grens met Tsjechië zijn overgeplaatst.” Of ze voor of tegen de toetreding zijn, wil geen van beiden zeggen. “Zou u het zeggen als het u uw baan zou kosten?”