Moeder-blues weerstaan hormonen

B. Harris ea, Maternity blues and major endocrine changes: Cardiff puerperal mood and hormone study. British Medical Journal 1994;308:949-53.

J.H. Klompenhouwer, A.M. van Hulst, Psychiatrische stoornissen bij kraamvrouwen. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 1994;138:1009-14.

S. Lonsdale, A placenta's life after birth. The Independent on Sunday, 3-4-1994.

V.J.M. Pop, Thyroid dysfunction and depression in the postpartum period. Proefschrift Rijksuniversiteit Limburg. Maastricht: 1991.

De dagen na de geboorte van een kind worden vaak gezien als een periode van groot geluk voor de moeder. Er zijn echter veel vrouwen die in de eerste week na hun bevalling emotioneel uit hun evenwicht raken. In de meeste gevallen is dat voorbijgaand en van korte duur. Het fenomeen wordt vaak aangeduid met de Amerikaanse term 'blues' (zwaarmoedigheid): de 'moeder-blues'.

Moeder-blues komen zo frequent voor (50 tot 70% van de bevallen vrouwen) dat het waarschijnlijk wel als een normaal fysiologisch verschijnsel moet worden beschouwd. Het uit zich in een kortdurende stemmingsstoornis, met huilbuien, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen en slapeloosheid. Die begint ergens in de eerste week na de bevalling en vrijwel altijd even abrupt verdwijnt als hij begon, vóór de tiende dag.

In de eerste dagen na de bevalling doen zich enorme hormoonveranderingen bij de pas bevallen vrouw voor. Door het verdwijnen van de placenta (een ware hormoonfabriek) dalen de oestrogeen -en progesteronspiegels plotseling van torenhoge naar nauwelijks meetbare waarden. Er is gesuggereerd, maar nooit echt aangetoond, dat dit de oorzaak is van de moeder-blues. Onderzoekers van de Universiteit van Wales in Cardiff hebben geprobeerd dit te bewijzen.

Ze vroegen 120 vrouwen die voor het eerst zwanger waren vanaf een maand voor de bevalling tot een maand daarna tweemaal daags een speekselmonster te bewaren. De hormoonconcentraties in speeksel vormen een goede maat voor het biologisch actieve hormoon in het lichaam. Van die 120 vrouwen maakten er 78 een depressieve periode door. Bij deze vrouwen bleek de progesteronconcentratie in het speeksel inderdaad iets sterker af te nemen dan bij de overige vrouwen. Maar de resultaten waren lang geen bewijs dat de progesterondaling de tijdelijke depressie veroorzaakt. Toch opperen de onderzoekers dat het toedienen van progesteron de moeder-blues kan verminderen. Daarmee zou dan misschien een latere ernstigere depressie kunnen worden voorkomen.

Post-partum depressie

De moeder-blues vormen een andere aandoening dan de 'postnatale depressie', of beter 'post-partum-depressie' (partus = bevalling). Deze depressieve klachten ontstaan niet in de eerste dagen na de bevalling valt, maar pas 2 tot 4 maanden later. Zeker 1 op de 10 moeders maakt een post-partum-depressie door; bij 6% van de nieuwe moeders is de depressie zo ernstig dat anti-depressieve geneesmiddelen nodig zijn. In 1991 promoveerde de huisarts dr. Victor J.M. Pop uit Riethoven op een onderzoek naar post-partum-depressies. Waarschijnlijk zijn de moeder-blues geen voorbode van een echte depressie.

Pop zocht de oorzaak van de post-partum-depressie in de schildklierfunctie. Tijdelijke functiestoornissen van de schildklier komen bij pas bevallen vrouwen vaak voor en het is bekend dat een tekort aan schildklierhormoon (thyroxine) tot een depressie, interesseverlies en apathie kan leiden. Pop heeft bij 293 vrouwen het functioneren van de schildklier in de periode vóór en na de bevalling gevolgd. Bij 21 vrouwen (7,2%) vond hij een functiestoornis van de schildklier. Van die vrouwen kregen er 8 een depressie en 13 niet. Bij 6 van de 8 verdween de depressie op het moment dat de schildklierfunctie zich herstelde. Toch speelt de schildklier geen rote rol bij de post-partum-depressie, want in de groep van 293 vrouwen maakten er in totaal 61 (20,8%) na de bevalling een depressie door.

Pop heeft ook gekeken naar een parallel tussen premenstruele klachten en de post-partum-depressie. Veel vrouwen kampen met wisselende stemmingen als de hormoonspiegels schommelen, rond de menstruatie en de menopauze. Die effecten ontstaan ook wel na het verwijderen van de eierstokken of bij gebruik van orale anticonceptiva. Pop heeft echter aangetoond dat vrouwen die last hebben van premenstruele klachten niet vaker aan een post-partum-depressie lijden. Het lijkt er dus op dat de invloed van de hormoonveranderingen op de post-partum-depressie gering is. Het nut van hormonale therapie bij post-partum-depressie is ook nog nooit in een gecontroleerd onderzoek aangetoond.

Een post-partum-depressie is in geen enkel opzicht verschillend van een gewone depressie. Het is dus heel goed mogelijk dat de post-partum-depressie het resultaat is van de moeilijke periode die de moeder doormaakt. Niet alleen ondergaat haar lichaam, zoals we gezien hebben, een aantal snelle hormonale veranderingen, maar ook brengen de geregelde voeding en verzorging van het kind extra taken en onzekerheden met zich mee. De nachtrust is verstoord en de verhouding met de partner verandert, vooral na de geboorte van het eerste kind. Een vrouw met werk buitenshuis heeft het extra moeilijk, want ze ziet zich door het pasgeboren kind geplaatst voor een driedubbele taak: moederschap, werk en huishouden. Pogingen die problemen op te lossen door het toedienen van hormonen lijken niet erg zinvol.

Hormonen

De post-partum-depressie (en ook de moeder-blues) moet overigens duidelijk worden onderscheiden van de post-partum-psychose, de kraamvrouwenpsychose. Die is zeldzaam (1 à 2 per 1000 bevallingen) en heel ernstig. Opname in een psychiatrische kliniek is nodig omdat de moeder een gevaar kan vormen voor haar eigen kind.

Uit onderzoek van de laatste jaren blijkt dat de hormonale veranderingen geen grote rol spelen bij het ontstaan van de psychiatrische stoornissen bij pas bevallen vrouwen. Toch zijn er velen die in de hormonen nog steeds de grote boosdoeners zien. In Groot-Brittannië zijn er bijvoorbeeld aanhangers van de 'natuurlijke geboorte', die zweren bij placentofagie, het opeten van de placenta. Sommige vrouwen eten die rauw, anderen gebakken met komkommer op roggebrood. Een keten van Britse natuurvoedingswinkels (Culpeper) bood een tijdlang de mogelijkheid om de placenta te laten vriesdrogen. Vrouwen konden dan iedere dag een beetje tot poeder gemalen placenta over hun eten strooien!