Bagels, Basics en Boeken in Londen; Kleine gids voor de ware lezer

Bezoek de mooiste boekhandels in Londen, struin in een Japans warenhuis vol merkloze kwaliteitsartikelen of dwaal door de pittoreske treurigheid van East End om er de broodjes van de traditionale beigelbakkers te proeven. Op zoek naar verborgen genoegens in de Britse hoofdstad.

John Sandoe Books Ltd., 10 Blackland Terrace (zijstraat van Kings Road), 00-715899473. Compendium, 234 Camden High Street, NW1 8QS, 00-714858944. Offstage, 37 Chalk Farm Road, NW1 8AJ, 00-714854996. French's, 52-56 Fitzroy Street, W1P 6JR, 00-713879373. The Travel Bookshop, 13 Blenheim Crescent, Londen W11 2EE, 00-712295260. Daunt Books for Travellers, 83 Marylebone High Street, W1M 4DE, 00-712242295. Books for Cooks, 4 Blenheim Crescent, W11 1NN, 00-712211992. Thomas Heneage Art Books, 42 Duke Street, St. James's, SW1Y 6DJ, 00-719309223. The Bird and Wildlife Bookshop, 2-4 Princes Arcade, SW1Y 6DS, 00-712871407. Fine and Decorative Art, 24 Litchfield Street, WC2H 9NJ. Music and Books, 26 Litchfield Street, WC2H 9NJ. Zwemmers Books on the Arts, Charing Cross Road, WC2H 0BE, 00-712404158. Media Arts Books, 72 Charing Cross Road, WC2H 0BE. Oxford University Press Books, 80 Charing Cross Road, WC2H 0BE. Al Hoda, 76-78 Charing Cross Road, WC2H 0BB, 00-712408381. Books from India (UK) Ltd., 45 Museum Street, WC1A 1LR, 00-714053784.

Gezien de hartstochten die ook de meest obscure bedreigde levensvormen tegenwoordig weten op te wekken, verbaast het mij ten zeerste dat er in Engeland geen publieke verontwaardiging bestaat over de strijd om het bestaan die de zelfstandige, specialistische boekhandel moet leveren. Zijn natuurlijke aartsvijand is de boekenketen. Maar de opmars van die ketens met hun boeksupermarkten en overdonderende advertentiecampagnes een halt toeroepen is ongeveer even ondoenlijk als het tegenhouden van het landbouwgif dat de decimering van het aantal vogelsoorten heeft veroorzaakt.

Om in een boekwinkel te lopen moet je zowat een geoefende hordenloper zijn: speciale displays voor mega-sellers versperren overal je pad. En biedt het feit dat Engeland zware tijden doormaakt nu echt een afdoende verklaring voor de epidemie van 'moderne antiquariaten' in Londen - pakhuisachtige ruimten met een inventaris waarbij je spontaan in tranen uitbarst om de bomen die ervoor zijn geveld? Het is een en al pulp. En dan de verkoopstunt die ze bij Books etc. hebben gelanceerd: de garantie dat elk boek dat ze verkopen de moeite waard is - geld terug binnen vier weken als u niet tevreden bent. Als het boek er maagdelijk uitziet en u trekt een lang gezicht - zo van 'niet veel aan, eigenlijk' - dan moeten ze het terugnemen. U vraagt zich onwillekeurig af hoe de retour-toptien eruitziet? In een openhartiger, rechtvaardiger wereld dan de onze zou Donna Tarts A Secret History de gedoodverfde nummer één zijn.

Moeilijk heeft de specialistische kwaliteitsboekhandel in Engeland het dus wel, maar aan het uitsterven is hij nog niet. Ik noem hier een handvol boekwinkels in Londen waar het moeilijk is weg te komen zonder iets onder de arm dat je al lezend alle dingen doet vergeten die je eigenlijk had moeten doen.

John Sandoe Books vlak bij Sloane Square in Chelsea is gespecialiseerd in literatuur. Een bestseller waar men geen hoge dunk van heeft, wordt niet in voorraad genomen. In enkele kleine vertrekjes biedt deze winkel een grenzeloze rijkdom. Op elke uitgesleten tree van de nauwe wenteltrap naar boven liggen stapeltjes boeken; en op de bovenverdieping staan veel boeken in meervoudig gelaagde houten schuifkasten die kraken als je ertegen duwt. Het mooiste is dat er altijd iemand in de winkel staat, hetzij personeel hetzij een trouwe klant, die het boek dat je zoekt juist gelezen heeft of desgevraagd iets kan aanbevelen dat je gegarandeerd de moeite waard zult vinden.

Verloren tussen rottig-goedkope kledingzaakjes aan Camden High Street bevindt zich Compendium ('s Lands beste boekwinkel' volgens het uitgaansmagazine Time Out), een op wonderbaarlijke wijze behouden exemplaar van de alternatieve boekwinkel uit de jaren zestig. Compendium is nog even fantasierijk, eigengereid en avantgardistisch als altijd.

De zaak heeft in Engeland in belangrijke mate bijgedragen tot het vergroten van de markt voor een nieuw soort uitgaven: vrouwenliteratuur, lesbische en homo-studies, postmodernisme en cultuurtheorie, new age en holistische filosofie. Het arsenaal aan socialistische tijdschriften dat er te koop ligt, zou je in de waan kunnen brengen dat links in Engeland nog springlevend is. En de veelheid aan literaire tijdschriften geeft de hoopvolle illusie dat literatuur in het algemeen belangrijker wordt gevonden dan pulp. Amerikaanse import is een recent specialisme, en Compendium heeft een bloeiende postorderafdeling.

Een korte wandeling noordwaarts van Compendium, via de sluis Camden Lock, voert naar Offstage, een vriendelijke theater- en filmboekwinkel die niet alleen is gespecialiseerd in teksten van toneelstukken in theateredities (waarmee het French's naar de kroon steekt - sinds lang dé autoriteit op dit gebied) maar ook van scenario's. Dan zijn er boeken over de media, film- en theaterkritiek, het blijspel, het toneel, de film en de rol van het theater in het onderwijs. Bovendien is in het souterrain onder Offstage het Camden Studio Theatre gevestigd, dat naast avondvoorstellingen op zondag om 12 uur een speciale matinee geeft, het Continental Brechtfest - waar men kan genieten van cabaret, koffie en Belgische koffiebroodjes (wel even bellen of het doorgaat: 071-9164040).

Voor reizigers in spe of in de geest zijn er twee alternatieven. The Travel Bookshop, nabij Portobello Road, met reisverhalen, fictie, biografieën, reisgidsen, geschiedenissen - nieuw, tweedehands en antiquarisch - gesorteerd op land. Ook kan men er reisliteratuur bestellen of desgewenst laten opsporen.

Daunt Books for Travellers biedt een gelijksoortig assortiment. Daunts is gehuisvest in een schitterende, diepe ruimte met galerijen en gewelfde daklichten, op korte afstand van Oxford Street.

Schuin tegenover The Travel Bookstore is Books for Cooks, een kookboekenwinkel die alleszins de moeite van een bezoek waard is, al was het maar om de haast verdekt opgestelde koffiebar achterin, waar van maandag tot zaterdag zolang de voorraad strekt misschien wel de lekkerste cake in Londen wordt geserveerd.

Voor geïnteresseerden in beeldende kunst is er Thomas Heneage Art Books, ouderwets, muf, met hoffelijk, belezen personeel. De winkel wordt omringd door chique galeries. Heneage geeft tevens vier keer per jaar de Art Book Survey uit, een gratis nieuwsblad dat essentiële gegevens en beknopte recensies geeft over pas verschenen en nog te verschijnen kunstboeken uit de hele wereld.

Verderop in de straat, aan de ingang van een modieuze winkelgalerij die uitkomt op Picadilly, bevindt zich de Londense vestiging van The Bird and Wildlife Bookshop, de toonaangevende Britse ornithologische boekhandel waar men behalve rapporten en boeken over de vogelstand, vogelgidsen, kaarten en geluidsopnamen ook adembenemend mooie boeken over zoogdieren, reptielen, vissen, ongewervelde dieren, het milieu, geologie, plantkunde en ecologie in de kast heeft staan.

Aan Charing Cross Road verdient, op vier vlak bij elkaar gelegen locaties te midden van talrijke boekwinkels van minder allure, de winkels van Zwemmers Books on the Arts een bezoek: voor Fine and Decorative Art, Music and Books, Media Arts en Oxford University Press-boeken. Bovendien heeft Zwemmer vestigingen in twee musea: het Courtauld Institute en de Whitechapel Art Gallery.

En mocht u, net als ik, bijzondere interesse hebben voor bepaalde delen van het aardrijk: Al Hoda is gespecialiseerd in Midden-Oosten-studies, de islam en de islamitische wereld; Books from India biedt een 'zeer uitgebreide en veelzijdige service op het gebied van boeken uit Bangladesh, India, Nepal en Pakistan', en bijzondere mogelijkheden voor het opsporen en bestellen van titels uit die landen.