Aanpak van RAI is eerste test Berlusconi

ROME, 9 JUNI. Volgens premier Silvio Berlusconi was het een onschuldige opmerking: “Het is een anomalie dat in een democratisch land een publieke omroep bestaat die ingaat tegen de meerderheid die vorm heeft gegeven aan een regering.”

Maar de linkse oppositie en journalisten van de staatsomroep RAI sloegen meteen alarm, met al de middelen waarover ze beschikken. Probeert Berlusconi, eigenaar van de drie belangrijkste commerciële tv-zenders, nu ook de publieke omroep onder controle te brengen en zo de vrijheid van meningsuiting te beperken, zodat op de zes belangrijkste tv-zenders niemand meer tegen Berlusconi is?

“Dit is zelfs in een dictatuur ondenkbaar”, zei Fabio Mussi, lid van de ex-communistische Democratische Partij van Links (PDS). “De premier valt een bedrijf aan dat een rivaal is van zijn Fininvest-groep.” Hij zei een zuivering te vrezen van iedereen die niet de rechtse regeringscoalitie steunt.

Woedend heeft de PDS aan president Oscar Luigi Scalfaro gevraagd in te grijpen. Tientallen journalisten van de RAI hebben gisteren voor het parlement gedemonsteerd. “De hele radio en tv-sector moet hervormd worden, maar het probleem kan niet worden opgelost door de RAI te sluiten”, zei Lilli Gruber, een van de populairste presentatoren van de staatsomroep.

Vóór een gesprek met president Scalfaro die wilde weten wat Berlusconi precies had bedoeld, heeft de premier gisteren gezegd dat zijn woorden verkeerd zijn uitgelegd. “Ik hoop dat de publieke omroep onafhankelijk, autonoom en evenwichtig blijft en onbevangen de activiteit van de regering volgt”, zei hij. Hij voegde daar wel aan toe het onaanvaardbaar te vinden dat de publieke omroep een instrument is in handen van de oppositie.

De angst dat Berlusconi de RAI onder controle wil brengen wordt versterkt door de manier waarop in ieder geval twee van zijn drie commerciële opereren. Het journaal van de meest bekeken zender is onpartijdig, maar de nieuwsuitzendingen en andere programma's op de twee andere zenders hebben tijdens de verkiezingscampagne openlijk hun baas gesteund en doen dat nog steeds regelmatig. Berlusconi heeft in het verleden niet laten zien het principe van een onpartijdige pers hoog op zijn prioriteitenlijst te hebben.

De RAI is een van meest problematische erfenissen van het oude bestel, waarbij het beeld nog wordt gecompliceerd omdat Berlusconi met zijn commerciële zenders jarenlang oorlog heeft gevoerd tegen de staatsomroep. Door jaren van wanbeleid, geldverspilling en vriendjespolitiek zit de RAI diep in de schulden. Berlusconi en andere mediadeskundigen van zijn rechtse coalitie hebben gezegd dat zij niet inzien waarom de staat deze tekorten moet blijven dekken. Vorig jaar heeft de RAI bijna zeshonderd miljoen gulden verloren. Bij de publieke omroep werken ruim vijftienduizend man, tegen 3.500 bij Berlusconi's drie commerciële zenders.

De nieuwe voorzitter van de parlementaire commissie van toezicht op de RAI, Marco Taradash van de met Berlusconi geallieerde kleine Radicale partij, heeft aangedrongen op een justitieel onderzoek naar het beleid bij de staatsomroep. De vice-voorzitter van de commissie, Francesco Storace van de neofascistische Nationale Alliantie, heeft gezegd dat hij alle “nietsnutten en leugenaars” uit de RAI wil gooien. “We willen een openbare analyse van de zwijnerijen van dit bedrijf maken”, zei Storace. Hij is inmiddels aan een “inspectiereis” begonnen langs de regionale kantoren.

Met een opiniepeiling in de hand zei Berlusconi dinsdag dat een meerderheid van de Italianen zijn kritiek op de RAI deelt. De publieke omroep is steeds een instrument geweest in handen van de regeringspartijen; sinds eind jaren zeventig heeft ook de oppositie een 'eigen' zender, RAI Tre. De benoemingen bij de publieke omroep gebeurden op basis van het partijlidmaatschap: christen-democraten gingen naar RAI Uno, socialisten naar RAI Due, communisten naar RAI Tre. De journaals van deze drie zenders zijn in veel opzichten een spreekbuis geweest van die partijen. Sinds de instorting van het oude bestel is vooral de PDS sterk aanwezig binnen de RAI. Volgens Berlusconi verklaart dat de kritische opstelling van de RAI tegenover het kabinet.

Berlusconi heeft gezegd dat het kabinet zich volgende week zal buigen over het probleem van de RAI. Hij heeft nog geen duidelijke indicatie gegeven over hoe hij de toekomst van de publieke omroep ziet. Binnen zijn rechtse alliantie zijn er voorstellen gedaan om de hoeveelheid reclame op de RAI te beperken of om haar helemaal afhankelijk te maken van de luister- en kijkgelden.

Berlusconi zei gisteren dat de publieke omroep die delen van de markt moet dekken die niet worden bestreken door de commerciële tv. Op een vraag dinsdag of het ook niet een anomalie is dat hij als premier eigenaar is van de drie belangrijkste commerciële zenders, antwoordde Berlusconi bevestigend, maar hij voegde daaraan toe: “Ik geloof dat het democratisch is...ik heb al mijn functies in Fininvest neergelegd, nu houd ik mij alleen met de regering bezig.”

Zijn partij Forza Italia heeft echter zeer veel banden met het Fininvest-concern. Eerder deze week beweerde Berlusconi dat zijn groep nu een blind trust is. Maar Berlusconi heeft de leiding ervan overgedragen aan een van zijn beste vrienden, Fedele Confalonieri, die hij nog regelmatig ontmoet.

De manier waarop het kabinet-Berlusconi het probleem van de RAI aanpakt, wordt de eerste echte test voor het democratische gehalte ervan en voor de vraag of hij echte vernieuwing brengt of de RAI intact laat als megafoon van de machthebbers en alleen de mannetjes erachter vervangt.