Succes na cd voor 'onontdekte' Zuidafrikaanse zangeres Busi Mhlongo; Niet zweven maar met beide voeten op de grond

Busi Mhlongo is te horen: 10/6 Zuiderpershuis, Antwerpen (B),11/6 Paard, Den Haag, 12/6 Festival Mundial, Tilburg, 15/6 LVC, Leiden, 17/6 Melkweg, Amsterdam (World Roots Festival), 26/6 Café Couleur, Brussel, 30/6 Nighttown, Rotterdam, 1/7 Tivoli, Utrecht, 2/7 Open Tropen Festival Turnhout (B).

De Zuidafrikaanse zangeres Busi Mhlongo scoorde in de jaren zestig eenmalig, als tienerster met het hitje My Boy Lollipop. Nu is ze terug: met een cd en een tournee. Hoe kan een zangeres als zij zo lang onontdekt blijven? Hebben de talent scouts van de platenindustrie jarenlang zitten slapen? “Iedereen roept steeds maar why, why, why? Waarom heb je niet eerder een cd gemaakt? Waarom is dit niet tien jaar eerder gebeurd? Het enige wat ik daarop kan zeggen is: als het eerder gebeurd was dan zat ik nu niet hier. Je tijd is daar als ie gekomen is.”

Dat de Zuidafrikaanse zangeres Busi Mhlongo met 'waaroms' wordt bestookt, is begrijpelijk voor iedereen die haar vorig jaar in Nederland opgenomen cd Babhemu gehoord heeft. Want inderdaad, hoe kan een zangeres met zo'n breed geluid, zo'n uitstraling en dynamiek, zo lang onontdekt blijven? Hebben de talent scouts van de platenindustrie jarenlang zitten slapen?

Misschien, maar er is minstens één andere verklaring voor het feit dat deze frêle zangeres pas nu, na haar 45ste, lijkt door te breken: haar nomadische levensstijl. In de jaren zestig scoorde ze als tienerster met My Boy Lollipop, kort daarna verliet ze haar geboortestad Durban en kwam daar voorlopig niet meer terug. Tot 1974 woonde ze in Portugal, daarna sloeg ze haar tenten overal op waar ze publiek vermoedde, zoals in Londen, Toronto en Amsterdam. Ze zong in musicals en begeleidingskoortjes en als ze eens de kans kreeg om de hoofdrol te spelen had ze vaak geen ingespeelde band bij de hand. Sommige Nederlanders hebben niettemin emotionele herinneringen aan haar optredens, met name dat van 1984 in de Melkweg. Bijvoorbeeld journalist Henk Tummers wiens 'hoestekst' alles heeft van een oprechte liefdesverklaring.

Verliefd worden op Busi Mhlongo is trouwens niet moeilijk als je haar hoort en ziet vertellen. Haar eerste muzikale ervaringen. De tante met de koffergrammofoon waar elk weekeinde naar werd uitgezien. Miriam Makeba op 78-toeren platen. 'She really tore me apart', zegt Mhlongo met een intensiteit alsof het gisteren gebeurde.

In 1960 toen Makeba en andere sterren met de musical King Kong naar Londen verhuisden, ging Mhlongo naar Johannesburg om het gat te vullen. Ze trouwde er jong, kreeg een kind en bleef er tot haar man op 24-jarige leeftijd overleed, Vervolgens begon de lange zwerftocht waarbij ze optrad onder alle denkbare condities. Ze werd er veel wijzer van, maar pas in de laatste jaren, in Nederland, zo concludeert ze, 'the puzzle of my life came together'. Ze is vol lof over Wim Westerveld van het Nijmeegse impresariaat CHAZZ!. “Bij hem geen gepraat van we make you a big star en dat soort onzin, de cd moest vooral zorgen voor meer werk. Hij zette me met mijn voeten op de grond in plaats van me te laten zweven met het risico dat ik zou vallen en mijn botten zou breken. We maakten de plaat in vijf dagen en dat in aanmerking genomen ben ik er heel tevreden over. De tweede wordt natuurlijk de absolute top.”

Ze lacht er klaterend bij en vertelt dat haar cd ook in Engeland goed ontvangen is, al kan ze de omschrijving 'soul zangeres' niet zo waarderen. In welke stroming ze wel past, ze zou het niet weten. “Ik houd van alle zangeressen” herhaalt ze met nadruk. En dan gaat het haar niet om de stijl maar om het feit dat ze zich in de showbizz weten te handhaven. Joan Armatrading lijkt haar een sterke vrouw, en niet te vergeten Nina Simone. 'Not that I'm cutting men', voegt ze er aan toe, ook Van Morrison en Thomas Mapfumo bewondert ze. Dat haar cd niet in Zuid-Afrika te koop is omdat die too international zou klinken, zit haar knap dwars. “Hebben ze in Zuid Afrika dan stopverf in hun oren, vroeg iemand van de VPRO-radio me laatst. Ik zei dat we allemaal verstopt zaten, ikzelf ook. Oh, er zat zoveel haat in me. Het is tijd om dat nu eens flink door te blazen. Ik ben blij dat ik nog leef, om daar een beetje aan bij te dragen.”

Vlak voor de tournee heeft ze les gegeven op het Umzansi Arts Centre in Durban met als doel getalenteerde jongeren uit de townships weer in contact te brengen met hun 'roots', met de dingen die hen 'ontstolen zijn.' Hun belangstelling en openheid hebben haar zeer geroerd, 'they are not blocked like us.'

Ze vertelt over haar familie, haar moeder die ze nooit tevreden heeft kunnen stellen, haar dochter van 25 die net als zij zingt en die ze jaren niet heeft gezien. Het huilen staat haar nader dan het lachen en misschien verklaart dat ook waarom Victoria Busiswe Mhlongo er nooit in slaagde beroemd te worden. Misschien is ze voor de showbizz te onbedorven, niet hard en zakelijk genoeg. Want welke artiest stelt een gesprek vlak voor een optreden voor, gaat op slechts een halve meter afstand zitten en onderstreept cruciale zaken met handdrukjes en schouderklopjes? Ze zit midden in een zin als ze plotseling uitroept: “zijn wij dat die opkomen?” Ze holt de kleedkamer uit en laat de interviewer bij haar spullen achter, waaronder een plakboek dat door jarenlang gebruik volkomen losbladig geworden is.