Potter op een plezierige manier in gesprek met zichzelf

Without walls, laatste interview met Dennis Potter, Ned. 3, 23.16-0.24u. Aansluitend, Blue Remembered Hills, Ned.3, 0.24-1.35u.

“Ik neem aan, dat het de bedoeling is dat ik bij die asbak ga zitten”, zegt de gisteren op 59-jarige leeftijd aan alvleesklierkanker overleden Dennis Potter aan het begin van het interview dat het Britse televisiestation Channel 4 in april met de toen al ten dode opgeschreven dramaschrijver opnam. De VPRO-televisie, die in het verleden Potters bekendste series Pennies from Heaven en The Singing Detective vertoonde, is alert en zendt het gesprek vanavond uit, voorafgaand aan een herhaling van het ook al eerder, in 1979, uitgezonden drama Blue Remembered Hills.

Op een wonderlijk plezierige manier is Potter voornamelijk in gesprek met zichzelf, de vragen van collega-schrijver en televisiemaker Melvyn Bragg zijn min of meer overbodig. Voor zijn betoog althans, want de hevige pijnen lijdende geïnterviewde grijpt ze tot twee keer toe aan om zijn woordenstroom te onderbreken en om een pauze te verzoeken. Afgezien van die momenten zit hij er, daartoe in staat gesteld door morfine, ontspannen bij en rookt hij met zichtbaar genoegen de ene sigaret na de andere. Hij zegt zijn toestand als een zegen te ervaren omdat hij zich aan geen enkel voorschrift meer hoeft te houden.

In afwachting van de dood zegt Potter “sereen” te zijn - en hij had zichzelf niet beter kunnen omschrijven. Mits hij Karaoke en Cold Lazarus, zijn twee laatste projecten, kan afmaken, is hij “very happy to go”. Door zijn naderende dood ervaart hij het verleden en de toekomst als onbelangrijk en leeft hij intens bij het moment: “Als je dat eenmaal ziet - boy, you see it, and boy, can you celebrate it!”

Zijn bijna jaloezie opwekkende onthechtheid verhindert Potter intussen niet harde noten te kraken. Hij uit felle kritiek op het huidige Engeland, op het verval van de politiek en het gebrek aan een gemeenschappelijke identiteit. Als hij “de tijd en de energie” had, zou hij, nu hij toch dood gaat, met liefde de krantenmagnaat Rupert Murdoch ombrengen. Hij acht “de vervuiling van de pers een belangrijke oorzaak van de vervuiling van het Britse politieke leven”. “De mensen zouden in opstand moeten komen en eens een beetje moeten schreeuwen - en niet cynisch worden, wat, vrees ik, wel gebeurt. De politiek is van cruciaal belang, net als onze keuzen, maar die moeten we dan wel maken. (-) Het probleem is dat we geen beschaafde burgers meer zijn, maar consumenten. Er zijn alleen nog commerciële waarden.”

Het is vooral de combinatie van strijdlust en relativeringsvermogen die het portret dat Potter op de valreep van zichzelf maakt, onweerstaanbaar maakt. Hij is een gelouterd mens, volmaakt evenwichtig. Hij laakt de mentaliteit die waarden alleen nog in geld uitdrukt maar volstrekt onbevangen zegt hij ook: “I love money”. En ook: “I love my land, I love England.” En het klinkt allemaal even geloofwaardig.