Moskou koestert relatie met Seoul

De crisis in Korea is na die in Bosnië de tweede die Rusland de mogelijkheid geeft zich op te werpen als een grote mogendheid, om wie niemand heen kan bij het zoeken naar een oplossing. De Russische betrokkenheid ligt hier zelfs nog iets meer voor de hand dan in de Bosnische crisis, aangezien Noord-Korea dan wel een eind van het Russische hartland af mag liggen, maar wel degelijk een buurland van Rusland is. De gemeenschappelijke grens is maar enkele kilometers lang, maar hemelsbreed ligt Vladivostok, thuishaven van de Russische Pacifische vloot, slechts honderdvijftig kilometer van Noord-Korea. Bovendien doet Rusland alles om zijn Verre Oosten economisch te ontwikkelen. Het was vorige week de Zuidkoreaanse president Kim Young Sam die wees op het belang van dat gebied voor de regio: de toekomst van het Verre Oosten, zei hij in Moskou, zal worden bepaald door “de ontwikkeling van Ruslands Verre Oosten”.

Niet alleen de geografie maar ook de politiek - de wens betrokken te worden bij de internationale besluitvorming - bepaalt het Russische standpunt. Vandaar dat Moskou zich heeft uitgesproken voor een internationale conferentie, waaraan alle direct betrokken partijen - Rusland, de Verenigde Staten, China, de beide Korea's en Japan - zouden moeten deelnemen. Daarmee hoopt Moskou te voorkomen dat de Verenigde Staten en Japan, eventueel aangevuld met China, onderling gaan bedisselen hoe de Noordkoreaanse uitdaging het hoofd moet worden geboden. Jeltsin onderstreepte dat vorige week op een persconferentie in Moskou. “Aanvankelijk hebben de Verenigde Staten zich met het [Noordkoreaanse] probleem beziggehouden. Maar de kwestie sleepte zich voort en tot nu toe is er geen positieve oplossing gevonden. Vandaar dat we voorstellen dat de internationale gemeenschap haar invloed gaat gebruiken. Met andere woorden: het moet worden besproken tussen Rusland, de twee Korea's, de VS, Japan, China en het IAEA.”

Rusland ziet in de conferentie een van de diplomatieke initiatieven die moeten worden ondernomen alvorens tot het harde middel van sancties tegen Noord-Korea moet worden gegrepen. Pas als die conferentie mislukt, zijn sancties op hun plaats, zo vindt Moskou.

Rusland steunt het standpunt, dat de Noordkoreanen internationale inspectie op hun nucleaire activiteit moeten toestaan. President Jeltsin en zijn Zuidkoreaanse ambtgenoot Kim riepen vandaag een week geleden gezamenlijk Noord-Korea op al zijn verplichtingen als ondertekenaar van het Non-Proliferatieverdrag na te komen en inspectie toe te staan. Jeltsin verklaarde zich een dag later bovendien voorstander van een kernwapenvrij Korea. Hoewel Jeltsin zich in de besprekingen met Kim achter het denkbeeld van sancties tegen Noord-Korea heeft geschaard, is later in Moskou onderstreept dat dit een principekwestie is en dat het op dit moment voor strafmaatregelen nog te vroeg is. Pas als alle diplomatieke middelen hebben gefaald, zijn sancties op hun plaats. “Als [Noord-Korea] zich ingraaft, moet de internationale gemeenschap sancties nemen. We moeten bedenken hoe dichtbij onze kusten liggen en hoe groot de gevaren voor Rusland en onze bevolking zijn”, aldus Jeltsin.

Van ideologische solidariteit met Noord-Korea is dus geen sprake meer: de ideologische component is sinds 1991 goeddeels weggevallen uit het buitenlandse beleid van Rusland. Veertig jaar lang zijn de Sovjet-Unie en Kim Il Sungs Noord-Korea formeel bondgenoten geweest - al is de relatie sinds de Sovjet-Chinese breuk van de vroege jaren zestig en de zich sindsdien steeds duidelijker aftekenende Alleingang van Pyongyang geleidelijk moeizamer en afstandelijker geworden. De Sovjet-Unie en Noord-Korea sloten in 1961 een vriendschapsverdrag, waarvan artikel 1 bepaalt dat beide landen zich verplichten elkaar te hulp te komen bij een militaire aanval door een derde land. Het verdrag is nog steeds van kracht tussen Rusland en Noord-Korea, maar artikel 1 is al in 1990, nog voor de desintegratie van de Sovjet-Unie, aangepast.

Sinds 1991 is Rusland zich steeds meer op Zuid-Korea gaan richten, een land dat als opkomende economische grootmacht veel mogelijkheden voor economische samenwerking biedt, vooral ten aanzien van de ontwikkeling van Siberië en het Russische Verre Oosten. Met Japan is Zuid-Korea het land waarop de Russen het meest rekenen waar het investeringen in het Aziatische deel van Rusland betreft. Seoul komt als partner zelfs nog meer in aanmerking dan Tokio, dat vanuit Russisch oogpunt de samenwerking compliceert door economische investeringen te koppelen aan de teruggave van de Koerilen.

De Russisch-Zuidkoreaanse samenwerking is op dit moment nog bescheiden, maar er is wel sprake van een zeer snelle groei. Het handelsvolume steeg van 900 miljoen dollar in 1990 tot 1,6 miljard dollar vorig jaar. Ook de Zuidkoreaanse investeringen in Siberië en het Russische Verre Oosten zijn nog gering: ze belopen 24 miljoen dollar. Maar inmiddels hebben al 29 grote Zuidkoreaanse bedrijven vestigingen in Moskou en het bezoek van de Zuidkoreaanse president Kim was voor alles bedoeld om de mogelijkheden voor een uitbreiding van de economische contacten te onderzoeken.