De Noren op de Lofoten blijven liever op zichzelf

De Noorse worsteling, Ned.3, 21.10-21.32u.

Noorwegen heeft alles al. Vis, olie, het hoogste inkomen ter wereld, goede sociale voorzieningen, gelijkheid van man en vrouw, geen extreme maatschappelijke verschillen, een goed functionerende infrastructuur, een schoon milieu en vooral een prachtige, in alle jaargetijden indrukwekkende natuur. En de Noren willen dat het liefst zo houden. Ze zijn bij voorkeur op zichzelf en trekken zich daarom in het weekeinde graag terug in hun houten huisje buiten, ergens ver weg in een fjord, om van hun rijkdommen te genieten.

Op 28 november gaan de Noren naar de stembus om zich in een referendum uit te spreken voor toetreding tot de Europese Unie. In 1972 leverde een soortgelijk referendum een overtuigd 'nee' tegen Europa op en volgens de opiniepeilingen is de stemming in het land nu niet anders. Toch is er een zekere aarzeling te bespeuren onder de Noren. Raakt hun land door buiten de Europese Unie te blijven niet te veel geïsoleerd, zeker als de Finnen en de Zweden, die eerder dit najaar naar de stembus gaan, zich wel voor toetreding uitspreken?

Roeland Stekelenburg en Jan Meeus van RVU Educatieve Omroep maakten een documentaire over deze worsteling van de Noren met hun plaats in Europa. Ze peilden de stemming in de hoofdstad Oslo, waar de meerderheid van de bevolking voor toetreding is en op de Lofoten, waar de mensen in overgrote meerderheid niets van Brussel moeten hebben.

De verstedelijkte Noren, veelal werkzaam in de industrie, zijn in meerderheid voorstander van de Unie, zij willen de aansluiting bij Europa niet missen, laten zich positief uit over het onderhandelingsresultaat dat de Noorse delegatie in Brussel uit het vuur wist te slepen en proberen met rationele argumenten hun tegenstanders van hun ongelijk te overtuigen. De Noren buiten de steden - voor wie Oslo eigenlijk al ver weg is - zijn mordicus tegen. Hoewel ook zij hun rationele argumenten hebben, lijken hun bezwaren toch te zijn ingegeven door de vrees dat toetreding tot de Europese Unie het land zijn zelfstandigheid, zijn eigen karakter en tenslotte zijn bestaan zal ontnemen. De uitspraken van de vissers van de Lofoten in de Noorse worsteling zijn exemplarisch voor de weerstand die je weer in een andere vorm bij de meerderheid van de Noorse vrouwen vindt. Zij zien de EU als bolwerk van mannelijk kapitalisme. Noorse toetreding kan de geëmancipeerde positie van de vrouw alleen maar schaden.

Een zorgvuldig evenwicht van voor- en tegenstanders van Europa geeft de film niet en bedoelt ze ook niet te geven. Ze tekent wel duidelijk het dilemma waar de Noren deze herfst voor komen te staan. Gezien de fraaie beelden van de natuur kan het Noorse verkeersbureau de film in elk geval beschouwen als welkom tegengif tegen de campagne van Greenpeace om niet naar Noorwegen met vakantie te gaan - ook al hebben de makers de film daar zeker niet voor bedoeld.