Zijn noten schieten gewichtsloos als vonken naar boven

American Summer, Herinneringen aan Horowitz: Ned.3, 19.51-20.45 uur.

De in 1989 overleden pianist Vladimir Horowitz blijft fascineren en zijn handen zijn vanavond op de tv gelukkig vaak in beeld om te laten zien hoe bijzonder zijn speeltechniek was. De aanslag van zijn Steinway, die hij op zijn concertreizen altijd met zich meenam, was veel lichter afgesteld dan normaal. En dan hield Horowitz, behalve bij zeer luide passages, zijn vingers meestal vrijwel horizontaal zodat hij speelde met bijzonder weinig fysieke kracht.

Het merkwaardige is bovendien dat zijn vingertoppen zelfs naar boven lijken op te krullen - het is alsof Horowitz zich eigenlijk probeerde te verzetten tegen elke naar beneden gerichte beweging. De noten die hij desondanks produceerde lijken dan ook soms gewichtloos als vonken, naar boven te schieten, zoals in Etincelles van Moszkovski, een onwaarschijnlijk virtuoze toegift die hij ook tijdens een van zijn laatste concerten in Amsterdam speelde.

Het zijn die handen en vingers die het doen, zei Horowitz zelf eens voor het begin van een opname bij hem thuis in New York. Hij speelde even een pianist die met zijn hele bovenlijf pretentieus kronkelend voor het klavier zit en met het hoofd in de wolken. “Zo'n pianist ben ik niet, aan mij valt niets te zien, bij mij komt het alleen van binnen naar buiten met mijn handen.”

Het bijna een uur durende filmportret American Summer dat zijn vroegere manager Peter Gelb produceerde, haalt met foto's herinneringen op aan zijn jeugd in Rusland en het begin van zijn internationale carrière, die hij in 1953 afbrak. Twaalf jaar zou hij niet optreden in het openbaar en zijn eerste optreden sindsdien, in 1965 in Carnegie Hall in New York, veroorzaakte opnieuw de sensatie die hij bij elk van zijn zeldzame optredens tot het eind van zijn leven zou herhalen.

Het portret van Horowitz bevat een aantal complete stukken, zoals Träumerei van Schumann, een stukje Chopin en Vers la flamme van Skrjabin. Daarnaast zijn er tal van fragmenten uit interviews en beelden van zijn laatste optredens, onder andere in Moskou. Het programma wordt echter onvermijdelijk beheerst door zijn echtgenote Wanda. Zij is de zeer dominante dochter van de dirigent Arturo Toscanini. Ze praat heel nuchter over haar fysieke gelijkenis met haar vader: “Hij had talent, ik heb alleen zijn profiel.”

We zien haar in opnamen toen Horowitz nog leefde en ook als weduwe, terugkijkend op Horowitz als kunstenaar. Als Horowitz niet speelt lijkt hij naast haar soms bijna een onmondig kind, dat niettemin trots is op wat het allemaal kan. Veel te denken geeft haar uitspraak waarmee het portret eindigt: “Ik waardeerde hem natuurlijk als persoon, maar wat ons verbond was de muziek.”