VNG: geen minimumomvang; Bij herindeling ook plaats voor kleine gemeente

DEN HAAG, 7 JUNI. Bij de toekomstige herindeling van de lokale overheden blijft plaats voor kleinere gemeenten. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ziet ervan af een ondergrens te stellen aan het aantal inwoners van toekomstige gemeenten.

Het algemeen bestuur van de VNG heeft na het raadplegen van de leden geconcludeerd dat er geen blauwdruk kan worden gemaakt van de omvang en de vorm van de nieuwe gemeenten. Wel stelt het bestuur dat een ondergrens van 18.000 inwoners als “oriëntatiepunt” kan gelden. Volgens de nieuwe Gemeentewet vergoedt het rijk de kosten van fulltime wethouders als een gemeente meer dan 18.000 inwoners heeft. Een meerderheid van de gemeenten is voorstander van het aanstellen van fulltime bestuurders, aldus het VNG-bestuur. Vandaag en morgen vergaderen de gemeenten op het jaarlijkse VNG-congres in Nijmegen over de voorstellen.

De VNG-leden vinden dat met name in de landelijke gebieden plaats moet blijven voor gemeenten met een kleinere omvang. Het bestuur ziet de noodzaak daarvan in. “Natuurlijk zal aan de grenzen van een gemeente als Schiermonnikoog, met duizend inwoners, niet worden getornd”, aldus een woordvoerder van de VNG. De kleine gemeenten zijn bang dat de aandacht voor lokale zaken zal afnemen als zij worden opgenomen in een grotere structuur.

De VNG blijft voorstander van een forse inkrimping van het aantal gemeenten. Op dit moment telt Nederland er 635. De gemeentelijke herindeling die de komende jaren zal plaatshebben leidt volgens de vereniging tot “een flinke reductie” van het aantal gemeenten, maar op een eindcijfer pint de VNG zich niet vast. De herindeling moet leiden tot een effectiever binnenlands bestuur. De gedachte is dat grotere gemeenten, met een versterkt bestuur, beter in staat zijn een uitgebreid takenpakket uit te voeren, waarmee de afstand tussen burgers en overheid klein blijft.

Begin dit jaar noemde de VNG een aantal van 40.000 inwoners als ondergrens voor toekomstige gemeenten. Dat cijfer stond in de conceptnota 'De toekomstige positie van de gemeenten' waarvan de conclusies waren bedoeld voor de kabinetsformateur. Tientallen kleine gemeenten reageerden uiterst verontwaardigd op de plannen van het VNG-bestuur. Verscheidene gemeenten, waaronder het Noordhollandse Harenkarspel en Berlicum in Noord-Brabant, dreigden de VNG-contributie niet te betalen en zelfs uit de vereniging te stappen om een nieuw vertegenwoordigend orgaan op te richten.

“Dat cijfer van 40.000 was bedoeld om de discussie over de gemeentelijke herindeling los te maken”, zegt de woordvoerder van de VNG. “De kleine gemeenten hebben destijds zelf aangegeven dat zij voorstander zijn van een schaalvergroting. In verstedelijkte gebieden nemen veel buurgemeenten het initiatief om tot een fusie te komen.” Volgens de VNG kan “een overgrote meerderheid” van de leden zich nu wel vinden in de aangepaste plannen.

Het VNG-bestuur vindt verder dat de bestuurlijke afstand tussen gemeenten en provincies zo groot mogelijk moet blijven; een versnippering van de provincies wordt afgewezen omdat anders de “lokale autonomie” in het gedrang komt, zo stelt de VNG. “Het zwaartepunt van het bestuur ligt bij de gemeenten. De provincies behartigen in principe geen uitvoerende taken.”