Sokolov voelt zich allerminst vluchteling

AMSTERDAM, 7 JUNI. Zelfs een kleine remise is veel voor een schaker die niet veel verwacht. Ivan Sokolov, twee etmalen eerder nog een van de uitgesproken favorieten voor de Nederlandse titel, begon zijn partij uit de derde ronde tegen Jeroen Piket met slechts één wens: niet nog eens verliezen. Bij het betreden van de speelzaal vertelde de mat naar binnen gekeerde blik onder de zwarte krullen, die nog kletsnat waren van een last-minute douche, van het leed van de eerste twee partijen. Hoe een fout in zijn openingsvoorbereiding hem tegen Sosonko in twintig zetten de kop kostte. En nog veel erger, hoe hij er een dag later in was geslaagd zichzelf te verslaan tegen de titelloze Bosch. Radeloos was de nummer 23 op de wereldranglijst weggevlucht om, letterlijk met de handen in het haar, in de buitenlucht de vertwijfeling uit zijn lijf te rennen.

De remise tegen Piket, die Sokolov na zo'n drie uur spelen veilig stelde, heeft een weldadig opbeurend effect op de emotionele Bosniër. Zijn eerste analyse was opgelucht en zakelijk: “Ik ben erg blij dat ik die steen die de heuvel af denderde tot stilstand heb gebracht.” Weinig later begon zijn opluchting al euforische trekjes te vertonen: “Ik kan die teleurstellingen wel accepteren, want in het verleden heb ik ook veel mazzel gehad.” Dat lijkt een goed moment om de gepassioneerde Sokolov, die toch nog steeds goed is voor een rating van 2650 punten, een vragende blik toe te werpen. Hij begrijpt het ogenblikkelijk: “Ik weet het. Maar je moet toch naar een verklaring zoeken? Anders word je gek. Toch?”

In ieder geval zal de 26-jarige Sokolov zich zijn debuut in het Nederlands kampioenschap anders hebben voorgesteld. Twee jaar geleden vertrok Sokolov, zoon van een Bulgaarse vader en een Kroatische moeder, vanuit Sarajevo naar een toernooi in Spanje om niet meer terug te keren. Tien dagen nadat Servië het beleg van de Bosnische hoofdstad was begonnen mocht de schaker van het ministerie van defensie op pad gaan. Zoals hij het zelf uitdrukte: “Het is niet moeilijk om een betere soldaat te vinden, maar als je een betere schaker zoekt, heb je slechts de keuze uit zo'n twintig spelers.”

Na veel omzwervingen vestigde Sokolov zich ruim een jaar geleden samen met de eveneens uit Sarajevo afkomstige grootmeester Predrag Nikolic en diens jongere broer in Oegstgeest. Toch voelt hij zich allerminst een Bosnische vluchteling. Met enige spot licht hij toe: “Het is nogal moeilijk om je een vluchteling te voelen als je geen geldelijke steun vraagt en gewoon belasting betaalt. Ik speelde al voor de oorlog met het idee om naar het buitenland te vertrekken en dacht daarbij aan Spanje of Nederland. Ik voel me hier heel normaal.”

Wat niet wil zeggen dat het oorlogsleed aan hem voorbijging. Lange tijd leefde hij in het ongewisse over het lot van zijn ouders. Zijn vader wist de stad te ontvluchten, maar zijn moeder maakte het volledige beleg mee. Nuchter vertelt hij over het gevaar dat zij liep. “Op een dag werd mijn moeder aan het hoofd geraakt door een granaatscherf. Ze had erg veel geluk. Het was een heel klein stukje, dat geen grote schade aanrichtte. Maar als je afhankelijk bent van de grootte van dat soort stukjes heb je geen goed leven.”

Sokolovs hoop op een voorspoedige afronding van de vredesbesprekingen is niet al te groot. “Ik denk niet dat de Bosnische regering objectief genoeg is. Natuurlijk moeten ze de Serviërs vragen om land op te geven, maar ze kunnen niet vragen om de toestand te herstellen zoals die voor de oorlog was. Gelukkig houden de meeste mensen daar niet meer aan vast, maar misschien moeten ze nog minder eisen. Natuurlijk, over tien jaar zullen ze de Serviërs compleet verslaan, maar hoeveel levens zal dat kosten en is het dat waard? Ik vind van niet.”

Natuurlijk is het oneerlijk, vervolgt hij. “De Serviërs beschieten steden, dat is waar. En ze hebben veel onschuldige mensen gedood, dat is ook waar. En ze veroverden steden en dorpen waar ze op geen enkele wijze aanspraak op konden maken, dat klopt. En ze verdreven vele mensen uit hun huizen alleen omdat ze een andere nationaliteit hadden. Dat klopt ook. Maar het klopt ook dat van de internationale gemeenschap al twee jaar lang niemand klaar staat om te helpen. Het is een veel beter idee om tot een vredesovereenkomst te komen en dan door een betere economie je positie te versterken.”

Terwijl zijn geboortestad maar niet bevrijd raakte van het spook van de oorlog, verliep Sokolovs integratie in het Nederlandse schaakleven tamelijk vlekkeloos. Regelmatig werkt hij samen met Jeroen Piket en sinds kort ook met Jan Timman, hij speelt voor landskampioen De Variant in de clubcompetitie en maakte zelfs enige tijd zijn opwachting in het circuit van weekendtoernooien. Dat laatste vond niet iedereen een begrijpelijk besluit voor een wereldtopper. Sokolov zelf denkt daar anders over. “Begin vorig jaar had ik gedurende zo'n vier maanden ondanks mijn toenmalige rating van 2640 geen enkele uitnodiging. Het ging me niet alleen om het geld, maar ook om mijn wedstrijdritme. Als ik wist dat er een grootmeester en zeg vijf meesters meededen, dan deed ik ook mee. Als ik vier maanden stil had gezeten had ik me veel vreemder gevoeld.”

In tegenstelling tot zijn landgenoot Nikolic die zegt niet voldoende affiniteit met het Nederlandse schaakleven te voelen om aan het nationale kampioenschap mee te doen, voelde Sokolov ook geen enkele twijfel toen hij gevraagd werd om de plaats op te vullen die vrij was gekomen toen Jan Timman andermaal besloot niet mee te doen. Over de vraag of hij ooit voor het Nederlandse team zou willen uitkomen, kan hij echter geen zinnig woord zeggen. Wel weet Sokolov dat hij voorlopig niet terug zal gaan naar Sarajevo. “Dat is geen kwestie van overtuiging, maar een puur praktische overweging. De eerste zeven, acht jaar zie ik dat niet gebeuren. Ik woon hier en ik vlieg van hier. Ik zou wel gek zijn om dat alles op te geven.”

Mocht hij in de tussentijd alsnog de behoefte krijgen om voor Nederland te gaan spelen, dan zal de voormalige kampioen van Joegoslavië daartoe in ieder geval geen spraakcursus gaan volgen in de taal die hem nog steeds behoorlijk vreemd is. “Als ik nou bij een bank werkte, dan zou ik dat een redelijke eis vinden. Maar ik ben een schaker en voor zover ik weet is er net een nieuwe regel aangenomen die ons verbiedt tijdens de partij waar dan ook over te praten.” -----------------------------------------------------------------------

Roberto Cifuentes heeft in de derde ronde van het NK schaken alleen de leiding genomen. De Chileen met Nederlands paspoort behield gisteren in Amsterdam zijn honderd-procentscore door een zege op Hoeksema. De Groninger had geen antwoord op Cifuentes' gedegen stijl. Eerder bleven titelverdediger Van der Sterren en debutant Van Gisbergen in de eerste en tweede ronde daarop het antwoord schuldig. Piket leverde zijn eerste halve punt in. Hij kwam remise overeen met Sokolov.