Russisch imperialisme

Index on Censorship, vol.23 nr.1. 256 blz. Jaarabonnement (6 nrs) ƒ110 (studenten ƒ75). P/a Theater De Balie, Kleine-Gartmanplantsoen 10, 1017 RR Amsterdam

Index on Censorship, het tweemaandelijkse tijdschrift voor vrije meningsuiting uit Engeland, is op zoek naar een groter en breder publiek. De nieuwe hoofdredacteur Ursula Owen, een van de oprichtsters van de feministische uitgeverij Virago, is met voortvarendheid te werk gegaan bij het vernieuwen van Index on Censorship. Het ziet er aanzienlijk aantrekkelijker uit, het stencilimago is voorgoed afgeworpen om plaats te maken voor een sterk op het succesvolle Granta lijkende opmaak. Beroemde namen moeten lezers trekken. Het omslag van het eerste nummer in de 23ste jaargang belooft Umberto Eco, Doris Lessing, Salman Rushdie, en, enigszins onverwacht, de rechts-extremistische politicus Vladimir Zjirinovski. Aleksei Venediktov vergelijkt Zjirinovski's boek De laatste sprong naar het zuiden met Mein Kampf. “Het is een lofzang op het Russische imperialisme, gezet op muziek van Kipling, vol hevig cynisme en berekening.” Venediktov laat fragmenten uit het boek voor zichzelf spreken, en inderdaad rijzen de haren je al lezend te berge. “Een laatste sprong naar het zuiden. Hoe verlang ik er naar Russische soldaten hun laarzen te zien wassen in het warme water van de Indische Oceaan en het hele jaar door een zomeruniform te zien dragen. (-) De Arctische Oceaan begrenst ons territorium aan de noordzijde, de Stille Oceaan in het oosten, en voorbij de Zwarte en de Baltische Zee vormt de Atlantische Oceaan onze natuurlijke westgrens. In de toekomst, als onze sprong naar het zuiden genomen is - snel, onverwacht, efficiënt - liggen we eindelijk aan de Indische Oceaan.”

Stephen Spender, de initiatiefnemer van Index on Censorship, vestigt in een voorwoord de aandacht op het feit dat sinds kort censuur niet langer vooral een zaak van achter het IJzeren Gordijn is. “Today we live in an era of fragmentation and censorship is liable to be local.”

Salman Rushdie spreekt in 'Bosnia on my mind' zijn diepe verontrusting uit over het lot van de moslims, gelovig of niet, in Sarajevo. Als zij christenen waren geweest, en de Serviërs moslims, dan zou Europa de slachtpartij in het voormalige Joegoslavië n'iet toegestaan hebben meent Rushdie.

Overduidelijk meer betrokken klinkt Dubravka Ugresic in haar stuk over de leugencultuur in haar land. Met lede ogen ziet ze de 'Kroatisering' van een deel van Joegoslavië aan - “In de nieuwste geschiedenisboekjes voor scholieren is de verering en verafgoding van Tito en de partizanen verruild voor eenzelfde verafgoding van de Kroatische president Tudjman, die 'architect van de Kroatische verdediging' en 'eeuwige grote Kroaat'. (-) Wat uitgeroeid wordt met geweren, granaten, moord, verkrachtingen, gedwongen verhuizing, 'etnische zuivering', en de nieuwe ideologie die gesteund wordt door de media - is het geheugen.”

Verontrustend in dit nummer van Index is verder vooral het dossier over Egypte, waar anti-Westerse ressentimenten opleefden na de Golfoorlog ('Egypt is turning away from the future to refabricate the past to make it our present'); en een kort verhaal van Wen Yuhong over hondenslagers die zich niet bij hun leest houden, gevolgd door een sobere, korte uiteenzetting over wraak-kannibalisme in China tijdens de jaren zestig. “At first only a few ate human flesh in secret, or mixed it with pork to lessen the shock. Later it was even served at drinking parties.”