Onverbiddelijke Midzomernachtsdroom; De illusie dat liefde langer duurt dan één nacht

Voorstelling: Midzomernachtsdroom van Shakespeare door Theatergroep Den Haag. Tekstbewerking: Erik Vos; decor: Pieter Smit; kostuums: Marrit van de Burgt; regie: Arda Brokmann; spelers: Flip Peeters, Jannie Houweling e.a. Gezien 4/6 Kunstpassage Fluwelen Burgwal, Den Haag. Te zien t/m 18/6 aldaar.

De Midzomernachtsdroom van Shakespeare is een leerschool der liefde. Door toverij en zoet gif worden twee jongemannen verliefd op een vrouw die met de minste schoonheid is bedeeld en wordt een vrouw verliefd op een ezel. Het wonderlijke verhaal speelt zich achtereenvolgens af aan het hof en in een sprookjesachtig park. De kille scènes aan het hof, waar een vader haar dochter Hermia verbiedt te trouwen met haar hartsgeliefde, vormen de opmaat voor de van passie doordrenkte nachtelijke woudtaferelen. En deze monden weer uit waar het op een huwelijksnacht om draait, namelijk bed-time. Voor het zover is, moet er orde in de wanorde der verliefdheden worden geschapen, want Helena houdt van Demetrius en Demetrius houdt van Hermia en Hermia weer van Lysander.

In het park regeert de bosgeest Oberon en zijn dienaar Puck. De Duitse toneelschrijver Botho Strauss heeft deze locatie gekozen voor zijn Shakespeare-bewerking Der Park, waarin Oberon en zijn gemalin Titania de erotiek aan de doodse wereld moesten teruggeven. Hiermee legde Strauss de essentie van de Midzomernachtsdroom bloot: het stuk is veel meer dan een blijspel over lieden die telkens tot over hun oren verliefd zijn. Het is ook veel meer dan een referaat over wat jonggehuwden moeten weten, alvorens de bruidsnacht in te gaan. Ik zie het als een toneelspel over de magische, bijna chemische macht van de verliefdheid. Waarom wordt Titania anders smoor op die ezelskop? En Lysander en Demetrius op Helena, minder mooi dan Hermia? Verliefdheid heeft de mens in haar greep ondanks het object van de liefde, houdt Shakespeare ons voor. Dat is de cynische ondertoon van deze feestelijke komedie.

Wie met deze invalshoek kijkt naar de Midzomernachtsdroom ziet dwars door het sprookje heen een harde waarheid. Arda Brokmann regisseert aan de Fluwelen Burgwal in Den Haag gelukkig lang niet alleen met maneschijn en rozegeur. De desolate ruimte van de voormalige Staatsdrukkerij geeft daartoe weinig aanleiding. Ook in het spel schuilt een terechte onverbiddelijkheid, zeker bij Filip Peeters in de dubbelrol van Theseus en Oberon. Deze acteur met een schurende stem en hoekig voorkomen geeft een verongelijkte boosheid aan zijn rol, die ik nooit eerder zag. Het werkt goed; zeker als tegenwicht voor de zoetelijke verschijning van Hippolyta en Titania.

Van alle toneelstukken staat de Midzomernachtsdroom in de meest romantische traditie, liefst horen we er de muziek van Mendelssohn bij. Brokmann koos voor een slagwerker op de achtergrond, die de dramatische scènes ritmisch ondersteunt. Hierin lijkt haar regie nog het meest op de speelstijl van Erik Vos, die zorg droeg voor de tekstbewerking. Of het nu aan de regie of aan de spelers ligt, het enige bezwaar van deze enscenering is dat het spel langzaam op gang komt en dat de verwikkelingen en verknopingen in het begin te diffuus zijn. Pas in de parkscènes krijgen de spelers het stuk strak in handen.

Door de anti-romantische aanpak van Arda Brokmann ontstaat het juiste evenwicht tussen de poëtische scènes en de rauwe kluchten met de handwerkslieden. Veel regisseurs lassen hier een onverantwoorde stijlbreuk in, omdat zij met de blik van het sprookje Shakespeare lezen. De slotscène waarin die handwerkslieden de bruiloft van Pyramus en Thisbe opvoeren, buitelt van de vondsten. Tussen de geliefden staat een muur, uitgebeeld door een van handwerkers. Met zijn handen geeft hij de ondoordringbare dikte aan. Het jonge stel kan elkaar niet bereiken. Als toeschouwer geloof je in de illusie van steen die eigenlijk lucht is, de ruimte tussen twee handen. In dit moment schuilt de metafoor van de hele enscenering: het sprookje wil dat liefde bestaat, maar de werkelijkheid zegt dat twee harten elkaar nooit zullen bereiken, behalve misschien voor de duur van een nacht, een Midzomernachtsdroom lang.