De beloften van Nelson Mandela

In een paar maanden is zij uitgegroeid tot de bekendste afkorting van Zuid-Afrika: RDP. Geen krant kun je openslaan, geen televisie aanzetten of politici, zakenlieden, economen en belangengroepen slingeren de drie letters de wereld in. Het Reconstruction and Development Programme van het ANC is volgens Nelson Mandela “de Bijbel” van de nieuwe regering van nationale eenheid. Het plan voor herstel en ontwikkeling is Mandela's houvast bij zijn opdracht om de hoop onder de zwarte have-nots op een beter leven na de apartheid te honoreren, en tegelijk de blanke haves het land niet uit te jagen.

Het RDP is een ambitieus programma. Het belooft veel moois: de bouw van een miljoen woningen in de komende vijf jaar, grote openbare-werkenprogramma's voor werklozen, electriciteit in 2,5 miljoen woningen en tien jaar gratis verplicht onderwijs voor alle kinderen. Zoals vaker bij politieke programma's is het onderdeel financiën niet al te gedetailleerd. Het ANC schatte de kosten van het plan zelf voor de verkiezingen op veertig miljard Zuidafrikaanse randen (ruim twintig miljard gulden). Daags na de verkiezingen kwam een economisch instituut dat gelieerd is aan het ANC met een schatting van tachtig miljard rand.

Vijfjarenplannen hebben door de grandioze mislukkingen onder het communisme geen goede naam. Maar het ANC heeft de weg van Marx naar Keynes snel afgelegd. Het RDP ademt nog steeds hoge verwachtingen van wat de staat in de economie vermag, maar in praktijk blijken Mandela en de zijnen pragmatisch in het geruststellen van binnenlandse en buitenlandse investeerders. In de regeringsverklaring van twee weken geleden zwakte Mandela zijn Bijbeltekst al af. Hij kondigde aan dat de regering het eerste jaar slechts 2,5 miljard rand zal uittrekken voor de uitvoering van het RDP. Dat bedrag zal in vijf jaar oplopen tot tien miljard rand. Het overgrote deel daarvan zullen de ministers moeten vinden binnen de huidige begroting.

Hoe lang hij zijn ministers met goede bedoelingen en daarbij passende uitgavendrift in toom kan houden is niet te voorspellen, maar Mandela lijkt doordrongen van de noodzaak tot financiële terughoudendheid. Als zijn regering de belastingen en het financieringstekort drastisch verhoogt om het plan te financieren, zal verdere kapitaalvlucht (vorig jaar: tien miljard rand) het gevolg zijn. Dat geld is nodig voor binnenlandse investeringen, die het voorbeeld moeten zijn voor buitenlanders die overwegen hun geld in Zuid-Afrika te steken. Een uitgavenfeest zou bovendien het voortbestaan van de regering zelf bedreigen: de meer conservatieve krachten als de Nationale Partij en Inkatha zouden het hoofddoel van “nationale eenheid” vaarwel kunnen zeggen als het beleid hen niet aanstaat.

Als tegemoetkoming aan de financiële wereld hield Mandela de gerespecteerde minister van financiën Derek Keys aan en benoemde hij Chris Stals voor een nieuwe periode als directeur van de Reserve Bank, de centrale bank van Zuid-Afrika. Dit duo wordt verantwoordelijk gehouden voor het financiële en monetaire beleid in de slotfase van het moeilijke sanctie-tijdperk. Het biedt de nieuwe regering een tamelijk gezond uitgangspunt. Nu Zuid-Afrika de recessie van de afgelopen jaren achter zich heeft gelaten, staat de inflatie op 7,1 procent - het laagste cijfer in 21 jaar. Het groeicijfer over het eerste kwartaal van dit jaar viel terug met 3,7 procent ten opzichte van het vorige kwartaal, maar economen zien dat als een tijdelijke afwijking in de groeitrend, vooral te wijten aan de onzekerheid voor de verkiezingen en een tegenvaller in de landbouwproduktie.

De stemming onder het bedrijfsleven en de consumenten is na het vreedzame verloop van de verkiezingen echter aanmerkelijk verbeterd. In het tweede kwartaal worden grote oogsten in de landbouw verwacht na het goede regenseizoen in grote delen van het land. De meeste economen geloven daarom dat de groei dit jaar kan uitkomen op drie procent, wat Zuid-Afrika in geen jaren heeft meegemaakt. Minister Keys, die een gave heeft voor juiste economische profetieën, houdt het op vier procent. Dergelijke groeicijfers kunnen de regering-Mandela in haar cruciale eerste jaar op weg helpen om de beloften van het RDP in te lossen.