Vandaag mogelijk toch overleg over staakt-het-vuren Bosnië

GENÈVE, 6 JUNI. In Genève komt het vandaag, na vier dagen van vergeefse pogingen, alsnog tot overleg tussen de strijdende Bosnische partijen over een langdurig staakt-het-vuren. De moslims lieten vanochtend weten dat hun bezwaren zijn weggenomen.

De speciale VN-gezant voor ex-Joegoslavië, Yasushi Akashi, heeft sinds donderdag getracht de strijdende partijen aan de onderhandelingstafel te krijgen. Donderdag weigerden de moslims naar Genève te komen zolang zich binnen de zone van drie kilometer rond het stadscentrum van de moslim-enclave Gorazde nog Bosnisch-Servische soldaten bevinden. In de loop van de afgelopen dagen hebben de Serviërs soldaten teruggetrokken, maar tot gisteravond was die aftocht niet volledig, reden voor de moslims om in Genève in hun weigering te volharden. Gisteravond bevonden zich nog steeds dertig Servische soldaten binnen de voor hun verboden drie kilometerzone.

Gisteren leken de VN hun pogingen om het overleg op gang te brengen zelfs geheel op te geven. In Genève werd gemeld dat het overleg voor onbepaalde tijd werd opgeschort. Later evenwel werd toch weer gezegd dat vandaag opnieuw zal worden geprobeerd het op gang te brengen. Vanochtend meldde Akashi dat alle Serviërs uit de drie kilomneterzone zijn vertrokken. Na verificatie van dat bericht door zijn regering meldde later de Bosnische vice-president, Ejup Ganic, dat hij bereid was aan het overleg deel te nemen.

Zaterdag spraken de strijdende partijen in Bosnië - in aparte besprekingen - wel met de zogenoemde 'contactgroep', waarin de Verenigde Naties, de Europese Unie, de Verenigde Staten en Rusland zijn vertegenwoordigd. Wat dit overleg heeft opgeleverd, is niet duidelijk gemaakt.

De Bosnische president, Alija Izetbegovic, heeft gisteren in een gesprek met drie Amerikaanse senatoren een nieuw vredesinitiatief op tafel gelegd. Hij wil binnen een zone van honderd kilometer rond het geografisch middelpunt van Bosnië-Herzegovina alle zware wapens weren. Op het ogenblik zijn alle zware wapens al verboden binnen twintig kilometerzones rond de steden Sarajevo en Gorazde.

Een voor zware wapens verboden zone van honderd kilometer rond het hart van Bosnië zou in feite betekenen, dat vrijwel nergens in Bosnië nog zware wapensmogen staan. Zo'n zone omvat tevens de meeste delen van Bosnië waar nu nog gevochten wordt tussen de moslims en Kroaten enerzijds en de Bosnische Serviërs anderzijds. Het geografisch middelpunt van Bosnië bevindt zich ten noordwesten van Sarajevo.

Izetbegovic presenteerde zijn voorstel als een alternatief voor de opheffing van het wapenembargo tegen Bosnië. Hij zei dat als de wereldgemeenschap de Bosnische moslims niet in staat wil stellen wapens te kopen, zij eisen dat de zware wapens de tegenpartij, de Serviërs, worden ontnomen. “Als dat gebeurt, is sprake van een evenwicht in bewapening, en komen er serieuze onderhandelingen en vrede”, aldus Izetbegovic.

Een verbod van zware wapens in het grootste deel van Bosnië zou sterk in het voordeel van de moslims werken. De Serviërs beheersen zeventig procent van het grondgebied van Bosnië dankzij het bezit van tanks en zware artillerie die de moslims niet of slechts in kleine hoeveelheden bezitten.

Twee van de drie senatoren met wie Izetbegovic sprak, de Republikeinse oppositieleider Robert Dole en Joe Biden, zijn krachtige voorstanders van de opheffing van het wapenembargo tegen Bosnië; de derde, oud-minister van marine John Warner, is daar een tegenstander van. Warner sprak zich gunstig uit over Izetbegovic' plan, Biden en Dole waren sceptisch. President Clinton sprak zich dit weekeinde opnieuw uit tegen een eenzijdige opheffing van het wapenembargo tegen Bosnië.

In Noord- en Centraal-Bosnië werd ook dit weekeinde gevochten, vooral langs de frontlijn tussen Gradacac en Doboj. Deze frontlijn loopt langs de grens van de corridor tussen Servië en de gebieden die de Serviërs in Noord- en Noordwest-Bosnië beheersen. Ook rond de bergen Ozren en Vlašic en langs het front tussen Kladanj en Olovo, ten noordoosten van Sarajevo, werd zwaar gevochten. In al deze gevallen gaat het om moslim-offensieven, waartegen de Serviërs zich vooral met zware artillerie verdedigen. (Reuter, AP, AFP)