Staatshoofden herdenken plechtig landingen D-day

BAYEUX, 6 JUNI. Staatshoofden en regeringsleiders van negentien geallieerde staten uit de Tweede Wereldoorlog hebben vanochtend in Normandië in gezelschap van tienduizenden veteranen de landingen van 6 juni 1944 plechtig herdacht.

De Franse president Mitterrand ging zijn collega's vanochtend voor in een herdenking van D-day aan het Omaha-strand, een van de twee Amerikaanse landingssectoren. Hier vielen tijdens D-day de meeste doden: circa 1.000.

Op tal van plaatsen in Normandië zijn herdenkingen gehouden. In aanwezigheid van koningin Elizabeth en president Mitterrand, koning Harald van Noorwegen en de minister-presidenten Balladur en Major, werd vanmorgen op de militaire begraafplaats van Bayeux het Britse aandeel in D-day herdacht.

De ceremonie heeft de Frans-Britse betrekkingen wellicht niet die vrede gebracht die in verschillende gebeden voor alle volkeren op aarde werd gevraagd. De organisatie was van dien aard dat niet alleen de aankomst van de hoogwaardigheidsbekleders vertraagd was, ook de afloop van de plechtigheid verliep chaotisch. De ministers moesten zich op een holletje van de begraafplaats spoeden om niet onder de voet te worden gelopen. De ceremoniële bijdrage van Britse veteranen, die uren met vlaggen en vaandels hadden staan wachten, kwam uiteindelijk helemaal in de knel.

Duitsland was niet officieel bij de herdenkingen vertegenwoordigd. Duitse veteranen namen gisteren wel deel aan enkele plechtigheden op geallieerde oorlogskerkhoven, terwijl geallieerde oud-strijders kransen legden op Duitse graven. Op D-day stierven ongeveer 3.000 Duitse soldaten.

Operatie Overlord, zoals de codenaam luidde, was de grootste amfibische operatie uit de geschiedenis. Doel was het slaan van een bres in de Duitse kustverdediging, en de opbouw van een strijdmacht die de Duitse legers in West-Europa moest verslaan. Op D-day gingen ruim 130.000 soldaten aan land, merendeels Amerikanen, Britten en Canadezen.

Zondag herhaalden Amerikaanse en Britse veteranen hun parachutesprong van vijftig jaar geleden, nadat het weer de sprong eerder onmogelijk leek te maken.

Pag.5: D-day-feest eist één slachtoffer

In het zuiden van Engeland waren president Clinton, koningin Beatrix en andere staatshoofden zaterdag de gast van de Britse vorstin. In Portsmouth werd gisteren een dienst gehouden. De Amerikaanse president Clinton - de eerste president die na de Tweede Wereldoorlog is geboren - voer vervolgens aan boord van het koninklijke jacht Brittannia in een armada van marineschepen en jachten naar Normandië. Halverwege stapte hij over op het Amerikaanse vliegdekschip George Washington. Vandaaruit vloog hij vanochtend naar het Omaha-strand.

De massale herdenkingen hebben tot nu toe één slachtoffer geëist. Eén oud-strijder is aan de gevolgen van een hartaanval overleden. Twee anderen zijn in het ziekenhuis opgenomen. Ondanks de uitvoerige veiligheidsmaatregelen zijn de talrijke plaatselijke plechtigheden soepel verlopen. Er leken in de lucht ongeveer even veel helikopters als auto's op de weg. Dat heeft voorlopig niet tot ongelukken geleid.

De Amerikaanse veteranen hadden geruime tijd in eigen land geoefend. Eén van hen kwam te hard neer en moest behandeld worden voor kneuzingen. Zijn parachute was niet voldoende open gegaan. Hij had toen de beslissing genomen hem af te werpen en een beroep te doen op zijn noodparachute. Daarmee maakte hij een correcte zij het harde landing.

De grootste parachute-reprise vond zondag plaats in de omgeving van Bénouville, waar de beroemde Pegasus-brug vlak na de historische landingen in juni '44 werd veroverd door de Britten. Opnieuw werden enkele honderden parachtisten uit de lucht losgelaten. Bij de (inmiddels vernieuwde) brug vond een plechtigheid plaats waar ook het historische Café Gondrée bij werd betrokken. De Britse kroonprins Charles, commandant van de 'rode baretten', nam ter plekke een défilée af.

Temidden van de talrijke multinationale plechtigheden die gisteren in Normandië plaatsvonden, was er een voor Fransen alleen. In Sainte-Mère-Église traden de zelfde ministers Balladur, Juppé en Pasqua aan, die ook de Nederlandse herdenking in Pont-Audemer met hun aanwezigheid hadden ondersteund. Premier Balladur hield bovendien een toespraak waarin hij de geest van de leider van het vrije Frankrijk, de latere president De Gaulle opriep.

De Franse minister-president erkende volmondig dat het de zwakte van het vooroologse Frankrijk was geweest die tot de snelle nederlaag had geleid. Na de oorlog had De Gaulle, en regeringen na hem tot op de dag van vandaag begrepen dat alleen een stevige bewapening kon voorkomen dat er ooit nog eens een geallieerde invasie van Normandië nodig zou zijn. Het was de taak van Frankrijk en Europa ervoor te zorgen dat ook de andere landen op het continent in vrijheid en veiligheid zouden kunnen gaan leven.